“Ik ben met open armen ontvangen”, besloot premier Rob Jetten na zijn eerste Europese top. De drang om zijn nieuwe collega’s te imponeren had hij niet. Het warme welkom kreeg de debuterend premier van alle 26 regeringsleiders, “ook van hen die weten dat we het over heel veel oneens zijn.”
Orbán geeft geen krimp
Toch was het in Brussel lang niet altijd gezellig, “en dat was ook niet het doel”, legt Jetten uit. De top, die oorspronkelijk zou gaan over het versterken van de Europese economie, werd gekaapt door het Hongaarse veto op de lening van 90 miljard euro aan Oekraïne. Voorafgaand toonden de leiders zich vastbesloten om premier Viktor Orbán te overtuigen zijn veto in te trekken – “we gaan hem aan zijn woord houden”, – maar die bleek onvermurwbaar.
De discussies gingen er fel aan toe, beschrijft Jetten. Hij noemt het schandalig dat Orbán voor de zoveelste keer dwarsligt als het gaat om steun aan Oekraïne, terwijl het land de Europese miljarden zo hard nodig heeft. Tegelijkertijd verwijt Jetten ook de andere lidstaten dat het steunplan voor Oekraïne nog niet rond is: “Europa moet zich kapot schamen dat deze discussie al zo lang loopt.”
Toch geeft de Nederlandse premier niet op. Het geld moet er komen, linksom of rechtsom. Hulp uit onverwachte hoek zou kunnen komen uit Hongarije zelf. In april zijn daar verkiezingen en Orbán staat flink achter in de peilingen. In Brussel gaat de stille hoop dat Orbán na die verkiezingen geen premier meer is en het geld alsnog naar Oekraïne kan.
Maar wil Jetten niet vooruitlopen op die verkiezingen. Volgens hem blijft het zaak om maximale druk te blijven zetten op Orbán. Al lijkt de kans klein dat hij alsnog zal zwichten. In een poging stemmen te winnen in eigen land voert de huidige premier een felle anti-EU en anti-Oekraïne campagne. Toegeven aan de Brusselse druk zou een nederlaag betekenen in de ogen van Orbáns kiezers.
Alles weten over de Europese top? Bekijk dan ook het liveblog van de top met alle updates.
Energie
Te veel bombarie rondom Orbán’s ‘overwinning’ in Brussel zou dan ook koren op diens campagnemolen zijn. Het nieuws kwam daarom nagenoeg geruisloos naar buiten en de regeringsleiders gingen snel over op het andere grote onderwerp op de agenda: de piekende energieprijzen door de oorlog in Iran.
Het besluit: Lidstaten krijgen de ruimte om nationale maatregelen te nemen tegen de hoge energieprijzen. Geen Europese maatregelen dus. En dat is maar beter ook, legt Jetten uit: Hoe meer maatwerk, hoe beter. Jetten noemt overigens geen concrete maatregelen voor eigen land, omdat hij de komende dagen eerst het verloop van de oorlog wil afwachten. “Het kabinet is er mee bezig.”
Voorafgaand aan de top schreef Commissievoorzitter Ursula von der Leyen een brief waarin ze uitlegt aan welke knoppen de regeringsleiders kunnen draaien om de energieprijzen te beheersen. Ze noemt de energieprijzen zelf, maar ook de kosten van het net en belastingen op energie. Ook was er sprake van het afzwakken van het emissiehandelssysteem, wat Jetten vooraf “desastreus” noemde.
Jetten kreeg zijn zin. Het systeem, ook wel de ruggengraat van het Europese klimaatbeleid, staat nog overeind. Dat is volgens Jetten ontzettend belangrijk omdat het systeem de afbouw van fossiele energiegebruik stimuleert. Als Europa niet langer “verslaafd” is aan gas en olie uit het buitenland, legt hij uit, wordt zij ook minder geraakt door piekende prijzen als gevolg van de Iran-oorlog.
Straat van Hormuz
Wat kan de Europese Unie doen om die oorlog te de-escaleren? Ook die vraag lag op tafel tijdens in Brussel. ‘Bijzonder weinig’ was het antwoord. Op dit moment is het simpelweg te gevaarlijk om een missie te starten, weet Jetten. Wel drong VN-baas António Guterres er bij de regeringsleiders op aan om voorbereid te zijn op het moment dat de strijd bedaart. Dat advies nam de Nederlandse premier ter harte.
Het kabinet sloeg daarom de handen ineen met het Verenigd Koninkrijk, Duitsland, Frankrijk, Italië, Japan en Canada om de internationale scheepvaart in de Straat van Hormuz te beschermen. Daarvoor tekende het een verklaring, maar veel blijft nog onduidelijk. Wanneer de landen precies manschappen zouden sturen, en of dat onder Navo-vlag zou gebeuren – Japan is geen NAVO-lid – staat niet beschreven.
Tot die tijd kijkt de Europese Unie toe vanaf de zijlijn. “Onze invloed is beperkt”, klonk het in Brussel. Europese landen kunnen dan misschien niet veel doen, ze zouden het ook niet willen. Niet eerder kreeg de Amerikaanse president Donald Trump een zo duidelijk ‘nee’ te horen vanuit Europa op zijn oproep hem te helpen. De regeringsleiders zijn resoluut: “Dit is niet onze oorlog.”
Komt de Europese lening voor Oekraïne er na 12 april? En: welke maatregelen nemen de lidstaten tegen de hoge energieprijzen? Blijf op de hoogte met een abonnement op de Dagvangst. In deze dagelijkse nieuwsbrief praat hoofdredacteur Bert van Slooten je samen met de redactie bij over het laatste nieuws uit Den Haag, Brussel en de rest van Europa. Mis niets, abonneer je nu.
