De woorden waren zorgvuldig gekozen:

“We streven ernaar om oude vriendschappen nieuw leven in te blazen en de grootste beschaving uit de menselijke geschiedenis te vernieuwen.” – Minister Rubio

Rubio roemde de wortels van de Amerikaanse geschiedenis, van de rodeo (uit Spanje) tot New York (Nieuw-Amsterdam). En Rubio wil een sterk Europa zien: “Ons lot is en blijft altijd verweven met dat van jullie.” Bovendien hebben de Verenigde Staten Europa nodig voor hun eigen veiligheid. En dus wil hij het samen doen, zo besloot hij zijn korte toespraak. Maar wel met een Europa dat de middelen heeft om zichzelf te verdedigen en de wil om te overleven.

Dat klinkt een stuk vriendelijker dan vorig jaar, toen J.D. Vance iedereen in de gordijnen joeg met zijn opmerkingen over falende leiders, massamigratie en ondemocratisch optreden. Maar die thema’s zijn nog steeds actueel, want ook Rubio heeft het over minder migratie, minder vrijhandel en vooral dat Europa wat minder moet vertrouwen op instellingen zoals de Verenigde Naties. Als voorbeeld haalde hij Venezuela aan, waar de diplomatie faalde en de Verenigde Staten “orde op zaken hebben gesteld”.

Hoe werd gereageerd?

Opgelucht. “Ik ben erg gerustgesteld door de toespraak van de minister van Buitenlandse Zaken”, zei Ursula von der Leyen, de voorzitter van de Europese Commissie, die na hem het podium beklom. De opluchting komt niet alleen door de woorden, maar ook door het besef dat de Europese leiders meer tijd hebben om de bakens te verzetten. Want iedereen is het er wel over eens dat de band met Amerika losser moet, maar over de manier waarop verschillen de meningen fors.

Dat zien we vooral terug bij de Duitse bondskanselier Merz en de Franse president Macron. Merz wil de Unie opfrissen en de interne markt verbeteren; dan komt het wel goed, is zijn gedachte. Macron is meer de man van de vergezichten. Hij hield jaren geleden al een toespraak over het nieuwe Europa (aan de Sorbonne-universiteit) en wil in feite een compleet nieuwe start. Geen pleisters plakken en uiteindelijk toch weer terugvallen op de Amerikanen. De meningsverschillen waren zo hoog opgelopen dat ze, voordat de informele Europese top deze week begon, samen een klein persmoment organiseerden om te laten zien dat er geen knallende ruzie was.

Komt die actie er ook?

Voorlopig is de bal vooruit getrapt richting de Europese top van maart. Er zijn plannen genoeg; de vraag is vaak: hoe gaan we het betalen? Daar lijkt trouwens steeds meer beweging in te komen. Klaas Knot, voormalig president van De Nederlandsche Bank, zei deze week dat het hem niet uitmaakt hoe het beestje wordt genoemd – wel of geen eurobonds – als er maar gezamenlijk geld wordt geleend. Ook bij de Duitse centrale bank (Joachim Nagel) zijn dergelijke geluiden te horen. Alleen in de politiek – zowel in Duitsland als in Nederland – is er nog verzet.

Laat ik voor het overzicht de belangrijkste punten van de informele EU-top in kasteel Alden-Biesen eerder deze week op een rij zetten:

De voltooiing van de interne markt. De slogan is: één markt voor één Europa.

Meer geld voor bedrijven om te investeren. De nieuwe Spaarunie wordt het genoemd (voorheen de Kapitaalmarktunie). Dat kan als de regels voor investeerders worden versoepeld. Overal dezelfde regels, want er is heel veel spaargeld in Europa, maar particulieren en bedrijven investeren nauwelijks in andere EU-landen. Dat kan met een kleine groep landen (een kopgroep), omdat niet alle landen de regels willen versoepelen. Duitsland en Frankrijk willen kleine spaarders en regionale banken beschermen, terwijl Luxemburg en Ierland bang zijn dat grote investeerders die geld in hun land hebben geparkeerd, vertrekken. Luister hier naar hoe ik het uitleg bij 1vandaagradio.

Een kopgroep en het zogenoemde 28ste regime. Daarbij zouden fiscale regels voor bedrijven gelijk worden getrokken. Geen nationale regels op fiscaal gebied, maar Europese.

De energieprijzen moeten omlaag. Daar is iedereen het over eens. Maar hoe? De prijs is zo hoog door een groot aantal heffingen en accijnzen en door de koppeling van de stroomprijs aan de gasprijs. Maar hoe ontkoppel je die twee en hoe verlaag je de prijzen zonder jezelf in de voet te schieten (minder inkomsten voor de staatskas)? Ook die discussie is doorgeschoven naar maart.

De handel in CO₂-rechten. Moet die worden afgeschaft of moet er worden ingegrepen, omdat de prijs om te mogen vervuilen vrij hoog is? De landen zijn ook hier verdeeld over.

Er is wel overeenstemming over meer steun voor wat de strategische sectoren worden genoemd: AI, defensie, ruimtevaart en betalingssystemen.

Tot slot de discussie over het idee om meer Europees te kopen. Over het principe zijn de leiders het eens, maar ook hier is de vraag hoe je dat vormgeeft. Die knoop mag de Europese Commissie doorhakken. Het is de bedoeling dat er een compromis wordt gesmeed voor de komende Europese top.