Albanië heeft een mijlpaal bereikt in het traject naar toetreding tot de EU. Het land heeft grote vooruitgang geboekt op het gebied van democratie, rechtsstaat en goed bestuur – criteria die centraal staan in de EU-onderhandelingen en voor Nederland van essentieel belang zijn. 

Op een toetredingsconferentie met Albanië eerder deze maand concludeerden de Europese Commissie en de Raad van EU-ministers dat Albanië voldoet aan de fundamentele waarden. Daarmee is de weg vrij om de laatste fase van de toetredingsonderhandelingen in te gaan. “Dit is een belangrijke prestatie. Het is het resultaat van meer dan tien jaar hard werken door Albanië en zijn bevolking”, sprak Eurocommissaris voor uitbreiding Marta Kos. “Albanië heeft een van de grootste stappen tot nu toe gezet op weg naar de EU.” 

Nederland was een aantal jaren geleden nog zeer kritisch, met name vanwege de corruptie, maar nu gaven alle EU-lidstaten groen licht voor de start van de eindfase. 

Verregaande hervormingen bij justitie

Een van de ingrijpendste hervormingen was die van het rechtssysteem. Sinds 2016 heeft het land verregaande aanpassingen doorgevoerd om de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht te waarborgen en de corruptie terug te dringen.

Centraal daarin stond een grootschalig programma voor de onafhankelijkheid, transparantie en het vertrouwen in justitie. Zo verloren honderden van de ruim achthonderd rechters en aanklagers die werden doorgelicht hun positie binnen het rechtssysteem, door ontslag of vrijwillig vertrek. 

Daarnaast werden nieuwe instanties opgericht om politieke invloed op de rechtsstaat te beperken. Een van de belangrijkste is SPAK, het speciale bureau voor de bestrijding van corruptie en de georganiseerde misdaad. “SPAK is uitgegroeid tot het vlaggenschip van Albanië in de strijd tegen corruptie en is nu de meest vertrouwde instelling van het land”, aldus Kos. 

Uitbreiding

Albanië kreeg in 2014 officieel de status van kandidaat-lidstaat van de EU. Bij onderhandelingen voor toetreding worden tal van sectoren doorgelicht, van de markteconomie en duurzaamheid tot concurrentievermogen en landbouw. Wetten worden aangepast en uitvoeringsinstanties moeten hierop aansluiten. 

Elk jaar wordt in een uitgebreid EU-rapport beschreven hoever het land is met voldoen aan deze EU-voorwaarden, die het kader vormen van het hervormingsproces. Naar de fundamentele waarden wordt gedurende de hele onderhandelingen gekeken tot op het laatst toe. 

Daarnaast is er een groot EU-groeiplan voor de Westelijke Balkan. Hiermee investeert de EU in economische ontwikkeling, infrastructuur, digitalisering en duurzame groei in de regio. Deze maand werd extra financiële steun vrijgemaakt voor Albanië op grond van de positieve hervormingen in innovatie en concurrentievermogen. Hiervoor is inmiddels ongeveer 212 miljoen euro beschikbaar gesteld voor Albanië. 

Nog niet klaar

Het land kan nu verder met het afsluiten van de openstaande zaken, maar het is niet zomaar klaar.  

“Dit is een moment om te vieren. Maar ook een moment om de hervormingen verder te verdiepen”, gaf Kos aan. Uit het EU-rapport van 2025 blijkt bijvoorbeeld dat er wel nog wat geschaafd moet worden aan het openbaar bestuur, het belastingstelstel en de mediavrijheid. Ook de rechtsstaat en corruptiebestrijding vergen nog wat aandacht.  

De komende jaren zal blijken of de Europese beslissing voor toetreding zal volgen.