De Europese top staat voor de deur. En dus moest premier Rob Jetten zich melden in de Tweede Kamer. Het is het tweede debat over Europa dat Jetten in de Kamer voert in korte tijd. Afgelopen donderdag was het ook al raak, maar dat debat “gaan we niet overdoen”, merkte JA21-Kamerlid Michiel Hoogeveen op. Nu gaat het over de actualiteit.
De regeringsleiders reizen morgen af naar Brussel en blijven daar een nachtje slapen. Ze gaan met elkaar in gesprek over onder meer de relatie tussen de Europese Unie en China, de oorlog in het Midden-Oosten en het Europese drugsbeleid. Het belangrijkste onderwerp is echter de Europese begroting voor 2028 tot 2034, waar de lidstaten maar geen consensus over kunnen bereiken. Dat is lastig: uiteindelijk moeten alle 27 leiders akkoord gaan.
In het Europees Parlement in Straatsburg waren de verwachtingen over de EU-top niet al te hoog gespannen. “De Europese Raad is een soort Sisyphus”, verzuchtte Volt-Europarlementariër Reinier van Lanschot woensdagochtend. Volgens de Griekse mythologie moest Sisyphus als straf voor eeuwig een rotsblok een berg oprollen, dat telkens vlak voor het bereiken van de top weer naar beneden rolde. “Door het vetorecht zijn we steeds weer terug bij af.” Vrijdag zal Van Lanschot dan ook deelnemen aan een protest tegen het veto.
Leesvoer
Als het op de Europese meerjarenbegroting aankomt, lijkt Nederland momenteel maar wat blij te zijn met de mogelijkheid om Europese plannen tegen te houden. Ons land vindt het huidige voorstel onacceptabel. “We zijn als Nederland bereid om ons aandeel te leveren, maar dan moet dat wel eerlijk en modern zijn”, stelde minister-president Jetten in de Kamer. Ofwel: een kleinere begroting en meer investeringen in innovatie en veiligheid, in plaats van in de oude landbouw- en sociale fondsen.
Nederland zal zijn poot stijf houden tot aan die eisen is voldaan. “Het is niet erg als er een beetje bloed vloeit”, stelde een hooggeplaatste EU-diplomaat. “We hebben geen haast.” Die tactiek is bekend: in 2020 nam Mark Rutte een biografie over Frédéric Chopin mee tijdens de top als vermaak. “Er zijn vast nog goede biografieën over Schubert of Cervantes te vinden. Dat mag allemaal mee.”
Investeren
Hoewel een meerderheid van de Tweede Kamer voorstander is van een “slank” budget, ergerden Laurens Dassen (Volt) en Tom van der Lee (Pro) zich aan de Nederlandse opstelling. Ook Europarlementariër Mohammed Chahim (Pro) tikte de zuinige landen op de vingers: “De wereld buiten Europa wacht niet op ons. We moeten kiezen voor Europese autonomie en innovatie.” Collega Jeannette Baljeu (VVD) bracht daartegen in dat landen die investeringen ook op nationaal niveau kunnen doen.
De EU zou mogelijk een groter budget kunnen krijgen door meer eigen financiële middelen te vergaren. Het kabinet heeft daar wel oren naar: met het emissiehandelssysteem of Europese belastingen op gokken of roken kan de EU inkomsten verwerven die niet direct van de lidstaten komen. Daarnaast zijn Nederland en zes landen inmiddels voorstander van de vorming van een Europese kapitaalmarktunie. Op de vraag van Bente Becker (VVD) of daar meer landen bij zullen aansluiten, antwoordde de minister-president dat hij navraag zal doen bij onder meer Luxemburg en Ierland.
EU-toetreding Oekraïne
Ondanks alle onenigheid, is er ook positief nieuws: het traject voor EU-toetreding voor Oekraïne kan van start gaan. De Hongaar Viktor Orbán heeft dit proces eigenhandig twee jaar lang tegengehouden, maar met de komst van Péter Magyar als president zit er nu eindelijk schot in de zaak. Daarmee is overigens nog niet gezegd dat Volodymyr Zelensky binnenkort ook op zo’n top welkom is: het Europese toetredingsproces duurt gemiddeld tien jaar.
“De toekomst van Oekraïne ligt voor het Nederlandse kabinet onomkeerbaar in de Europese Unie”, aldus Jetten. Het toelatingsproces moet daarentegen wel secuur verlopen. Van eventuele uitzonderingen is daarom geen sprake: “Er is nu druk op Nederland om een klein beetje door de vingers te kijken. Ik vind dat heel onverstandig, want dan haal je het fundament van het proces onderuit.”
Een volle agenda
Tijdens het diner van donderdagavond buigen de leiders zich verder over zowel de wereldwijde als de Europese concurrentiekracht. Dat is een zachte bewoording voor de omgang met China. De regeringsleiders willen graag dat de Europese Commissie de Chinese dominantie op de markt tegengaat. Alleen al op het gebied van windmolenproductie heeft Beijing 60 procent van de wereldwijde capaciteit in handen. Een nieuw ‘diversificatiemiddel’ moet daar verandering in brengen.
Vrijdagochtend zal de Raad spreken over de situatie in het Midden-Oosten en wat dit conflict betekent voor de relatie tussen Europa en Israël. Mogelijk zal de EU dreigen met sancties voor laatstgenoemde. Daarnaast spreken de regeringsleiders over het drugsbeleid. De EU wil steviger kunnen optreden tegen niet-Europese landen die niet meewerken aan de uitlevering van criminelen. Nederland heeft daarbij een duidelijk doelwit in het vizier. “Bolle Jos mag geen onderdak krijgen in Sierra Leone”, stelde CDA-Europarlementariër Jeroen Lenaers. Het is inmiddels het slechtst bewaarde geheim van West-Afrika dat de Nederlands drugsbaron vanuit dat land zijn handel voortzet. De regeringsleiders zullen vrijdag bespreken hoe de EU daar een einde aan kan maken.
Meer nieuws? Ontvang elke ochtend al het nieuws uit Europese nieuws dat van belang is voor Nederland direct in jouw mailbox met een abonnement op De Dagvangst.
