Terwijl Russische raketten neerkomen, werken Oekraïense ambtenaren aan nieuwe wetten, hervormde rechtbanken en betere anti-corruptiesystemen. Op het spel staat het EU-lidmaatschap. EU-ambassadeur Katarína Mathernová verwoordde het treffend: “Oekraïne staat onder vuur en hervormt tegelijkertijd.”

Deze week meldde EU-ambassadeur Mathernová dat het Oekraïense parlement een nieuwe wet heeft aangenomen om de Oekraïense energiemarkten samen te voegen met die van de EU. Zulke hervormingen maken deel uit van het toetredingsproces, waarbij de EU alle zogeheten sectorclusters doorlicht. Dat zijn brede thematische pakketten met hervormingseisen, van landbouw en sociale zaken tot onderwijs en justitie. Dat traject neemt naar verwachting nog jaren in beslag. Ook in de Tweede Kamer werd gisteren een mogelijk EU-lidmaatschap voor Oekraïne uitvoerig besproken.

Vooruitgang en obstakels

De Europese Commissie spreekt van “uitzonderlijke vooruitgang onder zeer moeilijke omstandigheden”. Oekraïne zet grote stappen om wetgeving en instellingen in lijn te brengen met Europese normen. Tegelijkertijd benadrukt de EU dat het traject nog veel tijd zal vragen: honderden wetten moeten worden aangepast en de uitvoeringsinstanties moeten hervormen. Kijk naar de Westelijke Balkan, zo’n traject is een kwestie van jaren.

Oekraïne boekte onder meer vooruitgang op het gebied van economische hervormingen, digitalisering en duurzame energie. Dat blijkt uit het jaarlijkse EU-uitbreidingsrapport, waarmee de Europese Commissie de voortgang van kandidaat-lidstaten bijhoudt. Uitdagingen liggen nog bij de zogeheten ‘fundamentele’ thema’s: rechtsstaat, corruptiebestrijding en goed bestuur.

De onafhankelijkheid van de rechterlijke macht en het openbaar ministerie is nog een punt van zorg. Anti-corruptieorganen zijn weliswaar opgericht, maar opereren niet altijd volledig onafhankelijk en hebben moeite met het effectief aanpakken van bijvoorbeeld grote geldzaken. Daarnaast lopen wetten regelmatig vertraging op in het parlement, door bureaucratie of politieke weerstand.

Geld en uitvoering

Om die hervormingen te ondersteunen, financiert de EU meer dan 150 programma’s in uiteenlopende sectoren: van onderwijs en onafhankelijke media tot gezondheidszorg en het bedrijfsleven. Een voorbeeld is het EU Anti-Corruptie Initiatief (EUACI): dit project verbetert het databeheer om corruptie sneller op te sporen. Het traint rechters en onderzoekers zodat zaken efficiënter worden afgehandeld, en op stedelijk niveau werkt het aan systemen die burgers makkelijker toegang geven tot informatie en diensten.

Sinds het begin van de oorlog bedraagt de EU-steun aan Oekraïne circa 194 miljard euro, voor hervormingen, wederopbouw, militaire steun en humanitaire hulp samen. Daar komt mogelijk nog 90 miljard euro bij. De Hongaarse premier Viktor Orbán blokkeerde die lening lange tijd, maar verloor onlangs de verkiezingen. Zijn opvolger Péter Magyar lijkt de blokkade op te heffen. “Oekraïne zal 90 miljard euro ontvangen, maar het kost meer tijd”, aldus Mathernová.

Wil je alles weten over de uitbreiding van de Europese Unie? In de Nieuwsbrief Democratie en Rechtsorde praat Alistair Keepe je bij. Abonneer je nu en ontvang elke twee weken verdiepende verhalen, achtergronden en nieuws rechtstreeks in jouw mailbox.