Doorgewinterd in Brussel, nieuw in Den Haag en nog onbekend voor het grote Nederlandse publiek: de nieuwe minister van Buitenlandse Zaken Tom Berendsen (42). Nu de grote problemen van deze tijd – klimaatverandering, buitenlandse dreiging en strategische afhankelijkheid – de landsgrenzen overstijgen, is de verantwoordelijkheid van de buitenlandvertegenwoordiger een grote. Maar wie is eigenlijk de man die deze last op zijn schouders krijgt?

Geen passant

Tom Berendsen wordt de dertiende minister van Buitenlandse Zaken in acht jaar tijd. De machtswisselingen hebben de reputatie van Nederland in de Europese Unie geen goed gedaan: in Brussel kost het tijd om relaties op te bouwen en bondjes te smeden, ziet diplomatie-expert Robert van de Roer. “Het buitenland ziet deze stoelendans”, zo zei hij afgelopen oktober tijdens een verkiezingsdebat in de Balie. Van de Roer merkt op dat Nederland haar prominente plek op het Europese toneel verloor: “Ministeriële diplomatie is geen vak voor passanten”.

Gelukkig is Berendsen dat niet. Hij loopt al sinds 2009 rond in Brussel en heeft inmiddels een groot netwerk opgebouwd. Na zijn studie bestuurskunde verhuisde hij al naar de Europese hoofdstad. Daar ging hij namens het CDA aan de slag in het Europees Parlement. Vijf jaar later stelde hij zich tevergeefs verkiesbaar als Europarlementariër, maar na een uitstapje als duurzaamheidsconsultant keerde hij in 2019 terug in Brussel. Ditmaal kreeg hij wel een zetel in het Europees Parlement, waar hij uitgroeide uit tot lijsttrekker en fractievoorzitter van het CDA.

Christendemocraten

Een belangrijk voordeel voor Berendsen is dat het CDA is aangesloten bij de christendemocratische fractie (EVP) in het Europees Parlement. Die fractie is niet alleen de grootste in het Parlement, ook het merendeel van de Eurocommissarissen (15 van de 27) en regeringsleiders (14 van de 27) horen bij deze politieke familie.

Het Europees Parlement kent Berendsen ook uit zijn broekzak. Hij ontmoette er zijn vrouw en heeft een goede relatie met EVP-voorman Manfred Weber, de machtigste man in het Parlement. Belangrijker dan dat: hij heeft het telefoonnummer van Commissievoorzitter Ursula von der Leyen.

Welk beleid mag Berendsen gaan uitvoeren? Lees hier alles over de Europese plannen van het aanstaande kabinet-Jetten.

Verbinder

Dat Berendsen een goed netwerk heeft, bevestigt Ingeborg ter Laak die ook in het Europees Parlement zit namens het CDA. “Hij kent iedereen”. Volgens Ter Laak is hij bovendien heel benaderbaar en diplomatiek zeer bedreven. “Het kabinet mag zich gelukkig prijzen met Tom.”

Ook Dirk Gotink, oud-collega van Berendsen bij het CDA en als Europarlementariër de laatst overgebleven NSC’er met een zetel, ziet bij Berendsen belangrijke kwaliteiten als minister van Buitenlandse Zaken. “Tom is een verbinder, hij brengt mensen bij elkaar. En dat is nodig in Europa.”

Daarnaast is hij rechtdoorzee, nauwgezet en vasthoudend, vindt Wim van de Camp, de mentor van Berendsen in het Europees Parlement. Hoe Berendsen het gaat doen als minister? “Daar wil ik niet op vooruitlopen, minister zijn is een heel ander vak”.

Europese afhankelijkheid

In het Europees Parlement maakte Berendsen zich hard voor het afbouwen van de Europese afhankelijkheid van buitenlandse grondstoffen en technologie. Hij waarschuwde, al lang voordat het in de mode was, dat deze afhankelijkheid weleens problemen zou kunnen opleveren.

In 2022 pleitte Berendsen daarom voor een Europees energiesysteem en de ontkoppeling van Russisch gas en voor het innoveren van Europese industrieën om de afhankelijkheid af te bouwen van Chinese grondstoffen voor bijvoorbeeld batterijen of zonnepanelen. Hij sprak destijds zijn voorkeur uit voor het delven van grondstoffen op eigen bodem – de Made in Europe-strategie, waar onder andere Frankrijk nu op inzet.

Ook waarschuwde Berendsen dat Nederland te veel Chinese scanapparatuur voor grenscontroles gebruikt en te veel containerterminals in Europese havens in handen zijn van China. Als hoofdonderhandelaar namens het Europees Parlement zorgde Berendsen in 2024 daarom voor een Europese havenstrategie die buitenlandse invloed uit Europese havens moet weren.

Inmiddels is dit het onderwerp van gesprek in Brussel. De Europese Commissie organiseerde zelfs een extra informeel overleg met de regeringsleiders om te praten over onafhankelijkheid en concurrentiekracht.

Breda

Hoewel Berendsen al een tijd in Brussel rondloopt, is hij zijn wortels niet vergeten. De aanstaand minister van Buitenlandse Zaken is “een zeer toegewijde Bredanaar” en houdt van de stad waar hij twee jaar voorzitter was van het CDA, weet Van de Camp. Evenveel houdt hij van NAC. Iedereen in zijn omgeving benadrukt dat hij regelmatig met zijn seizoenskaart op de tribune zit bij de Parel van het Zuiden. Ook brengt hij veel tijd door met zijn familie.

Of ze bij het CDA in het Europees Parlement nog advies hebben voor de aanstaande minister van Buitenlandse Zaken? Ter Laak had geen bedenktijd nodig: “Geniet en blijf jezelf.”

Meer van dit soort artikelen lezen? Neem een kijkje bij onze nieuwsbrieven. Per onderwerp ontvang je elke twee weken verdiepende verhalen en nieuws rechtstreek uit Brussel in jouw mailbox. Steun ons en abonneer je nu. Daarmee maak je onafhankelijke journalistiek mogelijk.