Dit liveblog is gesloten. In onze gratis nieuwsbrief Brussel Peil verschijnt zondag een verslag van de Europese top.

18:00 uur | Afsluitende woorden
Voorzitter van de Europese Raad António Costa is blij met de onderhandelingen van de afgelopen twee dagen. Zelfs op het gebied van de Europese meerjarenbegroting vindt hij dat er een stap vooruit is gezet. Het openen van de eerste onderhandelingsstap, een zogeheten cluster, voor Oekraïne noemt hij “historisch”.

Commissievoorzitter Ursula von der Leyen valt hem daarin bij. Ze hoopt dat er voor de zomer nog meer clusters zullen worden geopend. Daarnaast worden de sancties voor Rusland worden doorgezet. “En voortaan voor twaalf maanden in plaats van zes”, aldus Von der Leyen. “Daarmee geven we een sterker signaal af.”

Hoewel zowel Costa als Von der Leyen hoopt dat de deal tussen Teheran en Washington de rust in het Midden-Oosten terug zal brengen, valt het ook buiten de Straat van Hormuz nog veel winst voor de economie te behalen. Costa ziet daarbij twee speerpunten: het versterken van de Europese eenwording en het maken van duidelijke afspraken met andere handelspartners, zoals China.

Tot slot spreekt Von der Leyen haar dank uit aan Cyprus voor hun inzet als voorzitter en gastheer het afgelopen jaar. Dat was dankzij het uitbreken van de oorlog tussen de Verenigde Staten en Iran niet altijd even makkelijk. Ze vindt het bewonderenswaardig dat de Cyprioten ondanks alle commotie toch de jarenlange onderhandelingen over de rechten van luchtvaartpassagiers wisten te beëindigen en een “goede basis” voor de Europese begroting hebben opgesteld. Al is onder meer Nederland het met dat laatste allesbehalve eens.

17:30 uur | De Wever
De Belgische premier Bart de Wever noemde het debat over de meerjarenbegroting eveneens “bijzonder voorspelbaar”. Hij ziet de onderhandelingen over de begroting als een bermudadriehoek van de Europese eigen middelen, de hoogte van het budget en de impact op de eigen lidstaten.

Ook De Wever ziet geen heil in een nog grotere omvang van de begroting: “Het volume is onhaalbaar.” Daarbij maakte hij nog een verwijzing naar de Nederlandse afwijzing van het onderhandelingsplan – de zogeheten negobox – als no-go box. Bij het vergroten van de Europese eigen middelen is volgens de premier voorzichtigheid geboden. Dat belooft een stevige onderhandeling in het najaar: “Het kan nog een heel pittig debat worden.”

Meer vertrouwen heeft de Belg in de vorming van de Europese markt. Die begint volgens hem “meer karakter als geheel te krijgen”, al gaat dat proces niet zo snel als hij zou willen. Zo zijn inmiddels vijf van de tien versimpeling processen voor wetten en regels, de omnibuspakketten, inmiddels in de eindfase aangekomen en ook het Europese bedrijfstype EU Inc. begint vorm te krijgen.

“We hebben een competitiever Europa nodig dat economisch meer verenigd is”, stelde de premier. Mogelijk zal de Benelux dit najaar het goede voorbeeld geven en als kopgroep al een “dynamiek opstarten” om aan te tonen hoe die economische vereniging eruit kan zien. “We blijven met de collega’s van de Benelux in gesprek”, aldus De Wever.

Op wereldwijde schaal wil De Wever economische ongelijkheden tegengaan. Landen moeten niet een onevenredig groot productieaandeel hebben in bepaalde sectoren. “Dat gaat over meerdere landen, maar om één land in het bijzonder”, zei de premier. “Maar ik zal geen naam noemen, want ik wil niemand op stang jagen.” De Wever heeft het al langer op China gemunt.

17:10 uur | Iran en VS
De situatie in het Midden-Oosten lijkt iets rustiger te worden, nu de Iran en de Verenigde Staten een voorlopige deal hebben gesloten. Nederland bereidt zich voor om een mijnenveger en fregat naar de Straat van Hormuz te sturen.

Toch is het nog niet zeker of deze daar daadwerkelijk zullen gaan varen. “We vinden het tijd oms ons voor te bereiden op een missie in de regio, maar de situatie is nog te onzeker”, legt Jetten uit. “Het moet nog blijken of het verdrag tussen Iran en de Verenigde Staten standhoudt.”

17:00 uur | Bolle Jos
De Europese Raad sprak voor het eerst in vijftien jaar over illegale drugs en georganiseerde misdaad. De regeringsleiders pleiten voor een goede uitvoering van de Europese drugsstrategie en roepen op tot het aanpakken van niet-Europese landen die criminelen onderdak bieden. Met andere woorden: een sterker optreden tegen Sierra Leone en de wijze waarop zij de Nederlandse drugsbaron Bolle Jos het hoofd boven water houden.

Al wil Jetten niet specifiek naar Sierra Leone wijzen. “Er zijn meer landen die meer moeten doen om drugscriminaliteit tegen te gaan”, verklaart hij na afloop. Al denkt Nederland wel dat een Europese aanpak voor deze casus verschil zal maken: “Sierra Leone is afhankelijk van de steun van Nederland en andere Europese lidstaten.”

16:30 uur | Voorspelbaar
Tegen vieren kwam de vergadering tussen de regeringsleiders ten einde. En dus verschijnt Rob Jetten weer voor de welbekende vlaggen. Hoe heeft hij de langverwachte discussie over de Europese begroting ervaren? “Het was een voorspelbare gang van zaken”, aldus Jetten. Alle lidstaten spraken in een paar zinnen de wensen uit die zij de afgelopen weken ook al deelden.

“We zullen aan het einde van het jaar misschien wel een paar nachten door moeten halen om tot een akkoord te komen”, vervolgt hij. Toch wil Jetten nog steeds geen haast maken: “Wij gaan voor kwaliteit boven snelheid.”

Ierland zal de onderhandelingen verder begeleiden. De nieuwe voorzitter zal daarbij vooral op zoek gaan naar mogelijkheden om de eigen middelen van de Europese Unie te vergroten. “Wij zien daar verschillende mogelijkheden voor”, stelt de minister-president. “Alleen de extra belasting voor bedrijven is wat ons betreft geen optie.”

15:15 uur | Meerjarenbegroting
De Europese Raad schuift de Europese meerjarenbegroting nog even voor zich uit. In oktober zullen de regeringsleiders onder begeleiding van Ierland over de volgende stap onderhandelen.

Daarbij benadrukt de Raad dat het belangrijk is om – ondanks alle onenigheid – voor het einde van 2026 een overeenkomst te bereiken: als de wetten niet in 2027 worden aangenomen, levert dat in januari van 2028 problemen op.

Tijdens de Europese top in oktober zal er ook verder worden gesproken over migratie en in het bijzonder de stand van zaken rondom de onlangs aangenomen terugkeerregels.

14:30: | Conclusies over concurrentiekracht
De zon staat fel boven de persruimte. Ondertussen druppelen de eerste conclusies naar buiten. Gisteren al verscheen een gemeenschappelijke tekst over de steun aan Oekraïne, nu is het de beurt aan de tekst over de concurrentiekracht van Europa.

Weinig nieuws onder de zon. De regeringsleiders roepen de Europese Commissie op om voor midden juli een concreet voorstel voor de herziening van het emissiehandelssysteem te presenteren. De energiekosten voor Europese bedrijven zijn te hoog, vinden de lidstaten, en de CO2-beprijzing maakt dat er niet beter op. De Commissie zelf zegt dat het systeem een van de belangrijkste pijlers is onder het klimaatbeleid, al erkende Eurocommissaris Hoekstra dat er hier en daar bijgestuurd moet worden.

In de conclusies staat verder dat er ‘dringend beslissende vooruitgang moet worden geboekt’ met betrekking tot de eengemaakte markt, de vereenvoudiging en vermindering van administratieve lasten, betaalbare energieprijzen, de energie-unie, de bevordering van industriële vernieuwing in Europa, innovatie, de vermindering van afhankelijkheden en het mobiliseren van investeringen. En dat moet allemaal binnen de afgesproken termijnen. 

13:30 uur | Lunch
De regeringsleiders hebben de discussie over de meerjarenbegroting voorlopig geparkeerd. De discussie ging zoals verwacht. Voorlopig is er nog geen akkoord.

Dat betekent dat de leiders nu het volgende onderwerp kunnen aansnijden: de situatie in het Midden-Oosten. Tijdens de lunch praten ze over de relatie tussen Europa en Israël. De grote vraag: komen er sancties? Waar gisteravond pas om elf uur ’s avonds gedineerd werd, is de lunch vandaag voor de verandering wel op tijd.

13:00 uur | EU-uitbreiding
Een meerderheid van de Tweede Kamer stemde in met een motie van Pro-Kamerlid Tom van der Lee. Hij wil dat de minister-president aan zijn collega’s op de Europese top uitdraagt dat de voorgestelde trapsgewijze of graduele EU-toetreding geen alternatief mag vormen voor een volwaardig lidmaatschap. Opvallend, want de Tweede Kamer stemde een paar maanden geleden nog in met een motie die juist opriep om zo’n trapsgewijze toetreding mogelijkt te maken.

Naast de coalitiepartijen en Pro, stemden ook de ChristenUnie, DENK, 50PLUS en Volt voor. De andere partijen waren tegen. Op de top brengt de motie echter weinig verschil voor de opstelling van Rob Jetten. Gisteravond werd er uitvoerig besproken met de Oekraïense president Zelensky, maar dat ging meer over de steun van Europa. “Het is heel weinig over EU-uitbreiding gegaan”, stelde een diplomaat. Misschien kan het verzoek worden ingewilligd bij een volgende vergadering.

11:30 uur | Ierland bereidt zich voor
Ierland houdt vanochtend zijn oren wijd open. Vanaf 1 juli neemt het land namelijk de rol van tijdelijke voorzitter van de Europese Raad van Cyprus over. Het zal dan de verschillende discussies en dossiers in goede banen moeten leiden, waaronder de onderhandelingen over de Europese meerjarenbegroting. Daar hebben de Cyprioten zichtbaar moeite mee: het is nog maar de vraag of de regeringsleiders voor 1 januari, de oorspronkelijke deadline, tot een akkoord komen.

“We luisteren goed naar alle bijdragen vandaag”, stelde de Ierse premier Micheál Martin. “Het is voor de hele Europese Unie belangrijk om vooruitgang te boeken.” Maar het zal niet eenvoudig zijn, erkent Martin. Er zijn meer eisen dan bij de voorgaande budgetten en op sommige punten lijken de landen lijnrecht tegenover elkaar te staan. Zo wil de een meer geld voor de begroting en investeren in de landbouw- en cohesiefondsen, terwijl de ander – lees: Nederland – vindt dat het budget omlaag moet en liever geld steekt in handel, innovatie en veiligheid.

Martin is blij dat de Raad vanochtend zal spreken over de relatie met Israël en duidelijk maakt dat “wat er in Libanon en de Westelijke Jordaanoever gebeurt niet door de beugel kan”. Ook is de premier te spreken over het bezoek van de Oekraïense president Volodymyr Zelensky: “Ik vond het een van zijn betere bijdragen aan een Europese top.”

Is Martin het met Jetten eens dat de EU zich niet ongevraagd als onderhandelaar moet aanbieden? “Voor onderhandelingen moeten zowel Oekraïne als Rusland aan tafel zitten en er zijn geen aanwijzingen dat die laatste zich daar zal vertonen”, zei hij. Toch neemt hij Costa niet de maat: “Kanalen openen is geen fout.”

Naast het overnemen van de lopende zaken, wil Ierland ook zelf een beetje kleur geven aan het voorzitterschap. Daarbij hoopt het de relatie tussen het Verenigd Koninkrijk en de EU te verstevigen, onder meer door Erasmus+-programma’s te versterken zodat jongeren zowel in het VK als in EU-landen kunnen reizen en studeren. “Ik denk dat dat goed is voor jonge mensen”, aldus Martin.

11:00 uur | Hand op de knip
De Duitse bondskanselier Friedrich Merz was tegenover de pers kort maar krachtig: we moeten dit jaar een akkoord bereiken over de Europese begroting.

Nederland wil dat het budget lager wordt dan wat de Europese Commissie voorstelt. Duitsland schaart zich achter dat standpunt. “Het voorstel dat nu op tafel ligt, is aanzienlijk te hoog”, zei Merz. “Ik zal mijn verzoek vandaag herhalen: de Europese Unie mag niet verder in de schulden gaan. Dat is wat ons betreft niet toegestaan.”

Hoewel hij steun ziet van andere lidstaten voor dit standpunt, erkent Merz ook dat er geen meerderheid te vinden is die een kleiner budget ziet zitten. Toch moeten de landen het unaniem met elkaar eens worden. “Er moet een nieuw voorstel op tafel komen. En dan moeten we praten over de inkomsten- en uitgavenstructuur. Dat wordt een zeer boeiende discussie”, aldus Merz.

Het gaat vandaag veel over de EU-begroting. Opfrisser nodig? In dit artikel leggen we het voorstel van de Europese Commissie voor de nieuwe begroting uit.

10:45 uur | De Europese begroting
Toen minister-president Rob Jetten na het traditiegetrouwe migratieontbijt de pers te woord stond, beende hij eerst naar de internationale journalisten. Voor hen had hij een duidelijke boodschap: de Europese meerjarenbegroting moet moderner worden en zich richten op de juiste prioriteiten. Het huidige voorstel dat de Cyprioten op tafel hebben gelegd, voldoet geenszins aan die eisen.

In zekere zin klinkt die mededeling al positiever dan het pleidooi dat minister van Financiën Eelco Heinen vorige week hield. Hij noemde het voorstel vooral “onbetaalbaar”. Jetten had meer kritiek op de invulling van het budget dan op de hoogte ervan. Al komt dat in de praktijk op hetzelfde neer. Als het aan Nederland ligt, zal de EU bezuinigen op de “bureaucratie in Brussel” en geld uit landbouw- en regionale fondsen verschuiven naar innovatie en defensie.

Waarschijnlijk zullen de regeringsleiders vandaag opnieuw hun standpunten herhalen. Dat hoort volgens Jetten ook “een beetje bij de onderhandeling”. In ieder geval heeft Nederland geen haast om de begroting voor het einde van het jaar op te stellen. Wil de minister-president ook niet proberen om een akkoord te bereiken voordat er volgend jaar een nieuwe Franse president aan tafel zit? “Ach, er zijn ieder jaar wel verkiezingen.”

10:30 uur | Portugese tijden
Het is even doorbuffelen voor minister-president Rob Jetten. Na een intensief gesprek over Oekraïne gisteravond, werd het diner om half twaalf geserveerd. “Dat zijn een beetje Portugese tijden”, grapte hij. Daarmee verwijst hij naar de voorzitter van de Europese Raad: de Portugese António Costa.

Costa was deze week zelf onderwerp van debat. Woensdag bleek dat de voorzitter op eigen houtje contact had gezocht met het Kremlin om de EU aan te bieden als onderhandelaar tussen Rusland en Oekraïne. Nederland was daar niet van op de hoogte. “Het lijkt me goed als we dit soort zaken voortaan van tevoren afstemmen”, aldus Jetten. Als dat overleg wel was gepleegd, had de minister-president Costa geadviseerd zijn aandacht bij Brussel te houden.

“We kunnen pas spreken over wie de onderhandelaar is, als Poetin naar de onderhandelingstafel komt”, stelde Jetten. “Daar is momenteel geen sprake van. We moeten daarom zo veel mogelijk druk op Rusland blijven uitoefenen.” Vriendelijke telefoontjes naar het Kremlin helpen er volgens de minister-president niet bij om het speelveld in het voordeel van Oekraïnen en Europa te houden.

Afgelopen week maakte Nederland bekend 500 miljoen euro beschikbaar te stellen voor steun voor Oekraïne. Jetten hoopt dat andere landen dat voorbeeld volgen: “Veel lidstaten lopen hopeloos achter.” Als de financiële steun niet via de landen zelf komt, wil Jetten zoeken naar andere financieringsmiddelen. Mogelijk wil hij de bevroren Russische tegoeden daarvoor gebruiken.

9:30 uur | Drugsbeleid
Vandaag praten de regeringsleiders over drugs. Premier Rob Jetten kreeg vanuit de Tweede Kamer in ieder geval een duidelijke boodschap mee: praat in Europa over de aanpak van drugscriminaliteit.
Europa moet, wat een meerderheid van de Kamer betreft, consequent optreden tegen landen die onvoldoende meewerken aan de bestrijding van internationale drugscriminaliteit. Een motie van SGP-Kamerlid Diederik van Dijk, die Jetten hiertoe opriep, werd aangenomen. Alleen Pro, FvD en PvdD stemden tegen.

De EU kan drugscriminaliteit bestrijden door het opschorten van samenwerkingsverbanden met landen die criminelen bijvoorbeeld niet willen uitleveren. Nederland denkt daarbij natuurlijk aan ‘Bolle Jos’. Het is inmiddels het slechtst bewaarde geheim van West-Afrika dat de drugsbaron zich schuilhoudt in Sierra Leone, dat niet meewerkt aan zijn uitlevering. Bolle Jos zet vanuit dat Afrikaanse land de drugshandel voort. De Tweede Kamer wil daar een eind aan maken.

8:45 uur | Diner over concurrentiekracht en Oekraïne
Voordat Jetten binnenkomt toch nog even een terugblik op het diner gisteravond.

Bij aankomst in het Europagebouw somde Jetten de belangrijkste gespreksonderwerpen tijdens het diner nog eens op: de invloed van China op de handelsmarkt en de steun aan Oekraïne. De minister-president wilde zijn collega’s oproepen om voor dat laatste zelf ook meer geld uit te trekken. Samen met een aantal andere landen loopt Nederland daarin voorop, terwijl Spanje in vier jaar tijd net zo veel geld in de steun aan Oekraïne heeft gestoken als Nederland in één jaar doet. Of Jetten president Pedro Sánchez daarop heeft aangesproken? “Dan krijg ik een vrij lang en omslachtig antwoord terug.”

Na afloop bevestigden de leiders in een gezamenlijke verklaring dat Europa achter Oekraïne blijft staan: grenzen mogen niet met geweld worden verschoven en Oekraïne moet zich ook op de lange termijn kunnen verdedigen. Maar over wie namens Europa met Rusland mag praten, werden de leiders het niet eens. Emmanuel Macron en Friedrich Merz keerden zich tegen pogingen van Raadsvoorzitter António Costa om contact te leggen met het Kremlin, en ze stonden daarin niet alleen. Ook Denemarken en Nederland, schaarden zich achter die kritiek

Over de China bracht de Europese Raad ’s nachts nog weinig naar buiten. Dat onderwerp ligt een stuk gevoeliger dan Oekraïne. Waar veel landen een stevige toon willen aanslaan, pleitte Sánchez juist voor het beschouwen van China als potentiële bondgenoot. Tot op zekere hoogte ging Jetten daarin mee: “Uiteindelijk hebben Europa en China elkaar nodig.”

8:30 uur | Jetten en Bontenbal bij voortoppen
Welkom bij het liveblog. De dag vandaag begint vroeg. Jetten wordt zo verwacht op de rode loper. Gisteren arriveerde hij al in Brussel. Als eerste bij de voortop van de liberale fractie Renew. Daar werd hij warm onthaald. “Het is goed dat we vanavond zullen praten over onze relatie met China”, blikte hij vooruit. Maar Jetten verwacht niet dat het verder gaat dan praten. “Ik denk niet dat er vandaag een overeenkomst wordt bereikt.”

Daarnaast herhaalde hij nog even de belangrijkste inzet van het kabinet: een lagere begroting. Want om de economische strijd met China aan te gaan, moet Europa concurrerend zijn. “En dat kan alleen met een modern budget.” Na deze zogeheten voortop sloot hij aan bij het diner met zijn collega-regeringsleiders.

Bij de bijeenkomst van de christendemocraten dook CDA-leider Henri Bontenbal op. De Duitse voorzitter en Europarlementariër Manfred Weber gaf een inkijkje in hun standpunten: “Onze boodschap aan China is heel belangrijk: we geven ze alleen toegang tot onze markt als ze wederkerigheid respecteren.”

Lees hier wat er allemaal op het spel staat vandaag.