11:35 uur | CDA-Europarlementariër Lenaers krijgt anderhalve minuut
Na Ierland zijn de ‘gewone’ Europarlementariërs aan de beurt. Te beginnen met CDA-Europarlementariër Jeroen Lenaers. Hij krijgt anderhalve minuut en begint met een opsomming waar hij blij mee is. Sociale media, migratie, economie; alles komt voorbij.
Hij hoopt vooral dat de regeringsleiders ambitie en durf tonen om over de eigen “nationale schaduw heen te springen”. Dat is namelijk de enige manier om een onafhankelijk en sterk Europa op te bouwen, aldus Lenaers.
11:30 uur | Ierland spreekt namens de lidstaten
“Er is geen kracht zonder eenheid”, zegt de Ierse minister van Europese Zaken en Defensie Thomas Byrne. Hij spreekt namens de Raad, de instelling waar de ministers van de lidstaten samenkomen.
Hij somt op wat Ierland allemaal wil bereiken komend jaar. Een van de prioriteiten is de meerjarenbegroting van de Europese Unie. Ierland wil de verschillen verzoenen en wil voor het einde van het jaar een akkoord op tafel hebben. Ook de interne handelsbarrières wegnemen en bewegen naar één interne markt, is een belangrijk doel.
De toespraak is langer dan toegestaan, maar Parlementsvoorzitter Roberta Metsola zegt achteraf dat zij niet ingreep omdat de toespraak zo goed was.
11:20 uur | De EU is geen tovermiddel, zegt SGP
“Schromelijke zelfoverschatting”, zo typeert SGP-Europarlementariër Bert-Jan Ruissen de toespraak. Het is niet de rol van Europa om als ‘held’ alle problemen op te lossen, vindt hij. “De inzet is lovenswaardig, maar Von der Leyen leeft in een bubbel als ze denkt dat alleen de EU oplossingen kan brengen. De EU is geen Haarlemmer olie, het tovermiddel voor al uw kwalen.”
Ook Ruissen is kritisch op de beoogde Europese veiligheidsraad. “De EU mag de NAVO als bestaand belangrijk veiligheidskader niet de pas afsnijden.”
Ook is Ruissen kritisch over de almaar groeiende begroting en de lidstaten die hun soevereiniteit moeten inleveren. Wel is hij positief over de plannen voor boeren, ondernemers, de leeftijdsgrens voor sociale media, de aanpak van AI en het grondstoffentekort. Ook de inspanningen om illegale immigratie te beperken kunnen op steun rekenen, evenals aan de aanpak van ‘nationale koppen’ bovenop de EU-regels.
11:15 uur | Links kritisch op samenwerking Canada
De sprekers volgen elkaar nu in hoog tempo op. Manon Aubry van de linkse fractie in het Parlement valt op. Zij is de eerste die zich uitspreekt tegen de samenwerking met Canada. Von der Leyen kondigde aan dat Canada half EU-lid wordt.
Volgens Aubry is dat niet democratisch gelegitimeerd, oftewel: niemand heeft hiervoor gekozen. “Von der Leyen leeft op een andere planeet. U hebt één uur lang alleen maar uzelf toegesproken”, aldus Aubry.
11:10 uur | VVD mist concrete plannen
VVD-Europarlementariër Malik Azmani miste in de toespraak vooral concrete plannen over kunstmatige intelligentie. “Als het gaat om AI hoorde ik vooral ambitie, maar nog te weinig antwoord op de vraag hoe Europa daadwerkelijk kan meekomen in de wereldwijde technologische race”, zegt hij.
Ook de betaalbaarheid van het leven en de georganiseerde misdaad in Europa die de kop op steekt, bleven in de toespraak onderbelicht, stelt Azmani.
11:00 uur | BBB tegen Europese veiligheidsraad
Het applaus verstomde sneller dan gebruikelijk, reageert BBB-Europarlementariër Sander Smit op de toespraak van Ursula von der Leyen. Volgens hem blijft de Commissie “pappen en nathouden” als het aankomt op het klimaatbeleid. En dat terwijl “het vijf over twaalf is voor onze voedselmakers”.
Voor de oprichting van een Europese veiligheidsraad, een plan dat Von der Leyen aankondigde, heeft Smit geen goed woord over: ““Het laatste wat Europa nodig heeft, is een schijnbare concurrent van en verdeeldheid binnen de NAVO. Een Europese Veiligheidsraad kan alleen samen mét de alliantie, niet afzonderlijk ernaast.”
10:45 | Jordan Bardella, Patriotten
De Patriotten, de partij in het Europees Parlement waar de PVV bij zit, hebben het vooral over de hoge energieprijzen en het geld dat de EU verspilt, bijvoorbeeld aan klimaatbeleid.
Ook richten de Patriotten hun pijlen op migratie, die al twee jaar afneemt in Europa. “Europa is niet alleen duurder, maar beschermt ons ook steeds minder goed”, doelt Patriottenvoorzitter Jordan Bardella op de vluchtelingencrisis Ceuta. “Spanje is Spaans en dat moet zo blijven.”
10:40 García Pérex Iratxe, S&D
De voorzitter van de sociaaldemocraten in het Europees Parlement begint met een lofzang voor Mark Carney. We hebben mensen nodig zoals jij, zegt García Pérex, die opstaan tegen mensen zoals Donald Trump.
Dan wendt ze zich tot de Commissievoorzitter. We moeten klimaatverandering aanpakken, vereenvoudigen betekent niet stiekem dereguleren. We moeten werk maken van hernieuwbare energiebronnen. We moeten energiebedrijven belasten en gezinnen korting geven op energie. Het Europese project kan niet overleven als Europeanen het leven niet kunnen betalen, zegt ze.
Europa van de 21e eeuw is alleen mogelijk als de pro-Europese krachten samenwerken, zegt ze. García Pérex doelt op de samenwerking van de christendemocraten met radicaal-rechtse en conservatieve partijen in het Europees Parlement. Dat accepteren we niet, zegt ze. “Extreemrechts kan niet onze toekomst bepalen.” Hierna barst een applaus los, maar zo luid als bij Von der Leyen is het niet.
10:30 | Partijen aan de beurt
Nu zijn de voorzitters van de Europese partijen aan de beurt, te beginnen bij de christendemocraten. Mannfred Weber, leider van de grootste Europese partij in het Parlement waar ook de CDA en NSC bij zijn aangesloten, mag beginnen.
Hij begint met het stokpaardje van zijn partij: het verbod op de verkoop van nieuwe auto’s met een verbrandingsmotor per 2035. De Europese Commissie stelde al voor om het verbod los te laten, maar de onderhandelingen zijn nog gaande. “We hebben innovatie nodig, geen verbod”, zegt Weber.
Verder spreekt Weber zijn steun uit voor de gepresenteerde plannen van Von der Leyen over sociale media. ”Kinderen zijn geen advertentie doelwitten maar onze toekomst”, zegt Weber.
Ook praat Weber over defensie. Hij pleit voor een zogenoemde ‘single-market’ voor herbewapening. Dat betekent dat Europese landen samen wapens gaan kopen en produceren. Ook wil de partij veel betere samenwerking tussen de individuele krijgsmachten. ”Zorg dat de Europese defensie zo nauw met elkaar verbonden raakt, dat landen dit later niet ongedaan kunnen maken.”
10:30 | Geen boe’s
Een groot verschil met de Staat van de Europese Unie van dit jaar is dat er geen enkel boe-geroep klonk. Vorig jaar was dat anders.
10:25 | Von der Leyen uitgesproken
Vlak voor het einde van haar toespraak kondigt Von der Leyen nog een nieuw Europees Congres aan. Daarin zullen Europa’s grootste denkers, schrijvers, artiesten en wetenschappers samenkomen om een visie voor Europa te bedenken en de nieuwe generatie van Europeanen te inspireren.
Dan is haar Staat van de Europese Unie toespraak klaar. “Lang leve Europa”, zo luidt de bekende afsluiting van Commissievoorzitter Ursula von der Leyen.
10:15 | Vier tot zes uur per dag
Zo lang zitten jongeren in Europa gemiddeld achter een scherm. “Onze kinderen moeten geconfronteerd worden met emoties en de keuzes uit het echte leven. Ze moeten zich zelfs vervelen.” Daarom presenteert de Europese Commissie morgen de EU Kinderwet, met een leeftijdsverbod voor sociale media tot dertien jaar, en beperkingen voor kinderen tot achttien jaar.
10:10 | Gaza
”Onacceptabel.” Dat zegt Ursula von der Leyen over het Israëlische plan voor nieuwe nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever. Door die nederzettingen wordt het gebied in tweeën gesplitst, wat een onafhankelijke Palestijnse staat onmogelijk maakt.
Europa blijft verdeeld over deze kwestie. ”Europa kan geen invloed uitoefenen als de Unie verdeeld blijft”, zegt Von der Leyen. Ze onderstreept het Europese standpunt tegenover het conflict in Gaza: ”Europa steunt het recht van Israël om zichzelf te beschermen en het recht van de Palestijnen om in vrijheid te kunnen leven.”
10:00 | Nog een staande ovatie
Er zit een Oekraïense gast in de zaal, de 10-jaar-oude Sasha. Toen een Russische raket haar huis raakte, belandde Sashha in een coma. Twee weken later werd ze wakker, om te ontdekken dat ze haar linker been voor altijd kwijt was.
Sasha was een atletiek-fanaat, maar gaf haar droom niet op. Zeven weken na het bombardement stond ze weer in de sportschool, en trainde harder dan ooit. Nu wint ze gouden medaille na gouden medaille. “Een enorme inspiratie voor ons allemaal.” Een daverend applaus volgt.
Von der Leyen gebruikt het verhaal van Sasha om te benadrukken dat Europa achter Oekraïne blijft staan. Opvallend genoeg klinkt er geen “Salva Ukraini”, wat wel in de gelekte toespraak staat.
09:55 | Canadese premier Mark Carney
De Canadese premier Mark Carney krijgt een staande ovatie. Canada wordt de eerste ‘associate member’ van de Europese Unie. Eigenlijk een soort half EU-lid. Canada krijgt geen stemrecht of formele inspraak, maar profiteert wel van economische en politieke samenwerking.
Volgens Von der Leyen is het meer dan logisch. “Europa en Canada geloven in democratie. Onze cultuur, historie en persoonlijke connectie zit diep verweven in de stof van onze samenleving”, vertelt Von der Leyen.
Europa en Canada gaan samenwerken op gebied van kunstmatige intelligentie, ruimte, defensie. Goed, te veel om op te noemen. “We brengen de relatie naar het hoogst mogelijke niveau”, aldus Von der Leyen voordat het applaus losbarst en iedereen in het Parlement gaat staan.
09:50 | Kunstmatige intelligentie
Een prominente plek voor AI, Volgens Von der Leyen is kunstmatige intelligentie er niet om mensen te vervangen, maar als hulpmiddel voor mensen. ”Ik wil een dokter die AI gebruikt om mij te helpen. Niet een robot die zegt dat ik ziek ben.”
Eerder dit jaar sloegen de grootste Techbedrijven alarm toen hun nieuwe AI-modellen door de beveiliging heen brak. Von der Leyen: ”Ik ben ervan overtuigd dat AI ons vooruit kunnen helpen, zolang we het veilig kunnen gebruiken.”
Europa is geen voorloper in AI. Daarom gaat de EU investeren in onderzoek Europese AI startups, kondigt Von der Leyen aan.
09:45 | Vrouwen
“Onze samenleving is veranderd. Op goede manier, maar ook op slechte.” Vandaag de dag staan onze Europese waarden onder druk, zoals rechten van vrouwen, legt Von der Leyen uit. “Sommigen willen terug naar een tijd waarin vrouwen tweederangs burgers waren.”
“Maar kijk de zaal rond: velen van ons zijn hier. Presidenten, vice-presidenten, Eurocommissarissen, Europarlementariërs. Women are here to stay.”
09:45 | Helden
Von der Leyen vertelt het verhaal van de Deense piloot Rune Kyndal. Hij woonde in Canada, maar wilde Europa helpen tegen de bosbranden. Toen de natuurbranden in alle hevigheid om zich heen sloegen, had Rune recht op vakantie, maar besloot hij te blijven.
Rune en zijn collega zijn overleden bij een tragisch ongeluk, vertelt Von der Leyen. “Ze zijn gestorven als helden.” In het publiek zitten de moeder en broers van Rune. Zij krijgen het grootste applaus tot nu toe.
09:40 | Hete zomer
De gevolgen van klimaatverandering waren deze zomer pijnlijk zichtbaar. Bosbranden, smeltende ijskappen en rivieren die opdrogen. Von der Leyen schudt allemaal cijfers uit haar mouw: 35.000 extra doden tijdens de hittegolf, 660.000 hectare grond verbrand. “Het was deze heetste zomer ooit, maar waarschijnlijk de koudste voor de komende jaren.”
Er is geen twijfel: we blijven op koers voor onze klimaatdoelen, zegt Von der Leyen. Toch praat ze daarna vooral over adaptatie: het aanpassen van Europa zodat het beter kan omgaan met de gevolgen van klimaatverandering. Binnenkort komt de Commissie met plannen om beter om te gaan met droogte, natuurbranden en hitte.
09:35 | Energie
Een pleidooi voor energiezekerheid. Het conflict in het Midden-Oosten kostte Europa negentig miljard euro extra aan buitenlandse energie. Dat moet anders, vindt Von der Leyen: Investeer meer in duurzame energie. “Europa moet af van de vervuilende industrieën en hoge energieprijzen en investeren in elektrificatie.
09:30 | Rafal en Pekka
Von der Leyen maakt een klein uitstapje. Ze geeft een eervolle vermelding aan de Poolse Rafal en de Finse Pekka, oprichters van ICEYE, een techbedrijf dat satellieten produceert. “Ze ontmoetten elkaar tijdens een Erasmus-uitwisseling en kregen Europese subsidies”, klopt Von der Leyen Europa op de schouders.
“ICEYE laat zien dat Europa het huis is van innovatie, en dat we de Europese ondernemingsgeest kunnen aanwakkeren.” Rafal en Pekka krijgen een staande ovatie.
09:30 | Weinig boe-geroep
Tot nu toe weinig boe-geroep. Dat was vorig jaar wel anders.
Zo nu en dan applaudisseert het Europarlement tussen de zinnen van Von der Leyen door, de ene keer met meer enthousiasme dan het andere.
09:25 | China
China krijgt er van langs. Waar China in de toespraak vorig jaar alleen nog een ‘concurrent’ was die onze markt wil veroveren, klinkt het land nu meer als een vijand. “Onze handelstekort met China bedraagt één miljard euro, elke dag. We staan op een kantelpunt.” Iemand in de zaal roept dat dat Von der Leyens eigen schuld is.
We zijn in gesprek met China om dit handelstekort op te lossen. “We gebruiken al het gereedschap dat we hebben om de afhankelijkheid af te bouwen.”
Maar het gaat niet alleen om een handelstekort. Von der Leyen noemt ook dat Europa afhankelijk is van China voor kritieke grondstoffen. Daarom kondigt de Commissievoorzitter een ‘Corporation on Critical Raw Materials’ aan.
09:20 | Lege stoelen
Opvallend: niet alle stoelen in de zaal zijn gevuld. Vooral aan de kant van de Patriotten in het Europees Parlement, de partijfamilie waar de PVV bij zit, blijven veel stoelen leeg. Vanuit de perstribune, vanwaar je neerkijkt op de plenaire zaal, is goed te zien dat de meeste Europarlementariërs iets op hun telefoon doen, ook de Nederlanders.
09:15 | Krachtig en kwetsbaar
Von der Leyen begint met hoe schrijver Charles Dickens Europa beschreef tijdens de Franse revolutie. “De Europese Unie is in de beste staat ooit, maar kan ook voelen als het meest kwetsbaar ooit.” Het staat symbool voor de buitengewone tijd waarin we leven, aldus Von der Leyen.
09:05 | Von der Leyen is binnen
Ze is binnen. Samen met Parlementsvoorzitter Roberta Metsola komt Von der Leyen de zaal in, onder begeleiding van een waterig applaus. Voor de Canadese premier Mark Carney staat daarentegen iedereen op.
De toespraak gaat nu echt beginnen. Wie alles met eigen ogen wil volgen, kan hier meekijken.
09:00 | Toespraak nog niet begonnen
Van Commissievoorzitter Von der Leyen is nog geen spoor te bekennen, en de toespraak laat nog even op zich wachten. De Europarlementariërs lopen nog druk door elkaar, schudden handen en praten bij.
08:55 | Veiligheidsraad
Brusselse Nieuwe heeft de gelekte versie van de toespraak in handen. En inderdaad: de nieuwe Europese Veiligheidsraad staat er in. “Europa heeft een eigen Artikel 4 nodig”, vergelijkbaar met het Navo-protocol waarbij landen met elkaar in overleg treden wanneer één van hen bedreigd wordt.
Of deze gelekte versie ook de versie is die Vond er Leyen straks zal uitspreken…
08:50 | Europarlementariërs
Beweging in de zaal. De eerste Europarlementariërs druppelen binnen, terwijl ook de tribune met de diplomaten volloopt. Christina Vieira (Pro) en Raquel García Hermida-van der Walle (D66) zijn de eerste Nederlanders die worden gesignaleerd. Nog tien minuten voordat Von der Leyen haar toespraak begint.
08:45 | Kinderen online
Ook zal het gaan over de online veiligheid van kinderen. Tijdens de Staat van de Europese Unie van vorig jaar beloofde Von der Leyen al om wetgeving te presenteren om kinderen te beschermen, en nu lijkt het er eindelijk van te gaan komen. Morgen presenteert de Europese Commissie een wetsvoorstel met een leeftijdsverbod – naar verluidt tot vijftien jaar – voor sociale media.
08:35 | Gelekte stukken
Maar er is meer: volgens gelekte stukken van toespraak gaat Von der Leyen een nieuwe Europese Veiligheidsraad aankondigen waar ook Oekraïne, het Verenigd Koninkrijk, Noorwegen en Canada lid van zouden worden.
Daarbij zijn twee vragen van belang: zijn de berichten waar en als ze waar zijn, hoe zal die Veiligheidsraad en dan uit zien? En hoe zal deze Raad zich verhouden tot de Navo: als concurrent of als aanvulling?
08:30 | Prioriteiten
Dan over de inhoud. In Brussel, Straatsburg en waarschijnlijk in alle Europese hoofdsteden is de laatste tijd druk gespeculeerd welke punten Von der Leyen in haar toespraak zal benoemen. Drie onderwerpen lijken de meeste aandacht te krijgen: kunstmatige intelligentie (AI), concurrentiekracht en de handelsrelatie met China en het klimaat – geholpen door de hete zomer.
08:15 | Canadezen
Eén van de redenen voor de grote drukte is dat dit jaar de Canadezen massaal naar Straatsburg zijn afgereisd. Hun premier Mark Carney, die de laatste tijd steeds meer toenadering zoekt tot zijn Europese bondgenoten, zal straks ook in de plenaire zaal zitten. Morgen zal hij het Europees Parlement zelf toespreken.
08:10 uur | Enorme drukte
Het is dringen geblazen in het Parlementsgebouw. De perstribune ging om 8:00 open en nu zijn alle stoelen bezet. Het is duidelijk dat niemand de Europese troonrede wil missen.
08:00 uur | Welkom
Goedemorgen, en welkom bij de liveblog van de Staat van de Europese Unie. De troonrede van Commissievoorzitter Ursula von der Leyen is al weken onderwerp van gesprek en de verwachtingen zijn hooggespannen. De laatste dagen gonsde in Straatsburg van alles rond over wat wel en wat niet in de toespraak zou komen. De één-uur-durende toespraak begint om 9:00.
