11:00 uur | Nostalgie bij Merz
De Duitse bondskanselier Friedrich Merz begint zijn betoog nostalgisch. “Ruim dertig jaar geleden ben ik hier in Brussel aan mijn politieke werk begonnen, in de overtuiging dat de Europese Unie het antwoord is op de belangrijkste vragen van onze tijd. Die overtuiging heb ik nog altijd. En de EU is vandaag nog belangrijker geworden dan ze toen misschien was.”
Hij wil de EU “bij elkaar houden”. Tegelijkertijd zitten de lidstaten volgens hem in “zeer, zeer moeilijke onderhandelingen” over de meerjarenbegroting. Merz wil die begroting fors kleiner maken dan de Europese Commissie voorstelt. “Geen enkele lidstaat kan het zich veroorloven om in deze omvang bijdragen aan de Europese Unie te betalen.”
Het terugdringen van regels hangt daar volgens Merz nauw mee samen. “Als we er niet in slagen de buitensporige bureaucratie in Europa fors terug te dringen, heeft het ook weinig zin om over geld te praten.”
Wanneer verwacht hij een akkoord? Deze top in elk geval niet, zegt Merz, want de lidstaten liggen nog ver uit elkaar. Voor het einde van het jaar kan het wel lukken. “Maar voor de top in december moeten we een paar overhemden meer inpakken dan gewoonlijk.”
Zijn Franse collega Emmanuel Macron stond de pers niet te woord. Hij liep direct door naar de grote zaal.
10:50 | Leiders druppelen binnen
De top gaat beginnen. De regeringsleiders druppelen de ronde vergaderzaal binnen waar ook Commissievoorzitter Ursula von der Leyen en Raadsvoorzitter António Costa al te vinden zijn. Na het Benelux-overleg zal ook Jetten plaatsnemen in de zaal. Als eerst op de agenda: concurrentiekracht en het handelstekort met China.
10:45 | De agenda op vrijdag
Vrijdagochtend om 09:00 begint Jetten wederom met een ontbijt, ditmaal is hij zelf de gastheer. Nederland zit het migratieontbijt met de Italianen en Denen voor dat traditiegetrouw vóór de top plaatsvindt, maar vandaag dus op dag twee van de top.
Migratie zal later ook nog onderwerp van gesprek zijn. Commissievoorzitter Ursula von der Leyen schreef eerder een brief aan de regeringsleiders dat zij hun opvangcapaciteiten voor migranten op orde moeten hebben om het Asiel- en Migratiepact te laten werken.
Een inmiddels bekende gast op de top is de Oekraïense president Volodymyr Zelensky. Zijn land staat een zware winter te wachten en dreigt in 2027 met een begrotingstekort van 80 miljard euro te kampen. De regeringsleiders bespreken vrijdag hoe dat tekort moet worden opgevuld, waarbij ook het inzetten van de bevroren Russische tegoeden weer op tafel ligt. Als alles volgens planning verloopt is de top vrijdag na de lunch klaar.
10:30 uur | De agenda
Anders dan normaal gaat deze top zich over twee dagen uitstrekken. Normaal probeert Raadsvoorzitter António Costa het programma in één dag te proppen, maar op deze top staan simpelweg te veel grote onderwerpen op de agenda.
Deze ochtend bespreken de leiders concurrentiekracht en de handelsrelatie met China. Europa heeft een handelstekort met de Chinezen van een miljard euro per dag, wat mede te wijten is aan Chinese staatssteun aan bedrijven en dumping van goedkope Chinese spullen op de markt. De Fransen en Duitsers zijn bezig met een plan om hier iets tegen te doen.
Costa trekt de hele middag uit voor onderhandelingen over de Europese begroting, en de leiders sluiten af met een diner waarbij ze EU-uitbreiding bespreken. Voordat nieuwe landen tot de EU toetreden moet Europa zelf eerst hervormingen doorvoeren, zoals het afschaffen van veto’s op het EU-buitenlandbeleid. Hoe die hervormingen er uit komen te zien bespreken de leiders aan de eettafel.
10:30 uur | Ierse evenwichtsoefening
“We zoeken naar consensus”, zegt de Ierse premier Micheál Martin, wiens land dit halfjaar voorzitter is van de EU. Volgens hem moet de EU alle onderhandelingshoofdstukken met de kandidaat-lidstaten openen. Daarmee zou Europa een sterk signaal afgeven.
Europa moet nu echt stappen zetten richting ‘één Europa, één markt’, vindt Martin. De kapitaalmarktunie komt dichterbij na een doorbraak bij de Europese ministers van Financiën vorige week. “Nu moeten we de volgende stap zetten.” Er moet ook een Europees rechtskader voor bedrijven komen, het zogeheten EU Inc. “Jonge ondernemers verwachten dat van ons”, aldus Martin.
Over de meerjarenbegroting zegt hij: “We hebben met alle lidstaten gepraat en onze eigen voorkeuren aan de kant gezet.” Het Ierse onderhandelingsvoorstel, de zogeheten ‘negobox’, ziet hij als katalysator. “We hebben de cohesiefondsen behouden en het concurrentievermogenfonds gemoderniseerd. Er zit dus voor iedereen iets in.” Volgens Martin ligt er nu een basis om voor het eind van het jaar tot een akkoord te komen. “Er is een duidelijk pad, maar het is wel een uitdagende opdracht.”
“We konden het nooit iedereen naar de zin maken”, erkent hij. “Maar de ontvangst is wat mij betreft positief. Ja, de meningen lopen sterk uiteen. Het blijft een evenwichtsoefening.”
10:00 uur | Zuinig ontbijt
Voordat de gesprekken tussen de leiders echt beginnen eerst nog een ontbijtje. En grappig genoeg een ontbijtje dat eerder deze week ook al plaatsvond. Met een glaasje jus en een croissant spreekt Jetten met zijn Duitse, Deense, Zweedse, Oostenrijkse en Finse collega over de begroting. Eerder deze week spraken deze landen ook al over de begroting.
Deze ‘zuinige zes’ vormen een blok tijdens de onderhandelingen over die begroting waar ook de Belgen en – weliswaar iets voorzichtiger – de Fransen zich bij aansloten. Van een gemeenschappelijke tactiek om de minder zuinige landen te overtuigen is nog geen sprake. “Dit is pas het begin van de onderhandelingen”, zei een hooggeplaatste EU-diplomaat daarover.
09:40 uur | Deal Europese begroting nog ver weg
Er is nog een lange weg te gaan voordat er een akkoord komt over de Europese begroting, bedrukt Jetten. Daarmee doelt het op de beoogde Ierse bezuinigingen op innovatie, veiligheid en concurrentiekracht. Die thema’s ziet Nederland nou juist als Europese prioriteit.
Vandaag zal dan ook stevig onderhandeld worden over de begroting. Nederland staat met de ‘zuinige zes’ (Duitsland, Denemarken, Zweden, Oostenrijk, Finland, en de Belgen lijken ook overtuigd) lijnrecht tegenover zeventien Zuid- en Oost-Europese lidstaten die juist meer geld willen naar landbouw en de ontwikkeling van regio’s.
“Het voorstel van de Ieren is een zucht naar het verleden, waarin het mes wordt gezet in de verkeerde stukken van het budget”, zei Jetten deze week in de Tweede Kamer. “Dit voorstel is geen basis voor een akkoord.”
9:30 uur | Jetten veroordeelt uitspraak Le Pen
Een vaste prik op de top sinds 2022: de oproep van de Nederland aan de andere EU-lidstaten om meer steun te leveren aan Oekraïne. Nederland is een van de topdonoren wat betreft militaire en financiële steun. “Als alle landen meedoen kan Oekraïne deze oorlog winnen”, aldus Jetten.
Hoe hij denkt over de Franse presidentskandidaat Marine Le Pen, gisteren ook in Brussel, die binnen een halfjaar de geldkraan naar Oekraïne helemaal wil dichtdraaien? “Een hele domme keuze. Als je leider wil worden van Frankrijk zal je moeten helpen met het veilig houden van Oekraïne en Europa.”
09:30 uur | Tsjechen optimistisch
Ook de Tsjechische premier Andrej Babiš arriveert op tijd bij het Europagebouw, ‘het ei’, waar de Europese leiders vergaderen. Hij is optimistisch over de vooruitzichten van zijn politieke familie, de Patriotten voor Europa, waarbij ook de PVV is aangesloten. In Frankrijk en Spanje komen verkiezingen aan. Als de Patriotten daar winnen, kan dat Europa “wezenlijk ten goede komen”, denkt Babiš.
Babiš komt naar de Europese top met een missie. Hij wil versoepelingen afdwingen in het Europese emissiehandelssysteem (ETS), dat een prijs plakt op CO2-uitstoot. De Tsjechische industrie is volgens hem al 159 miljard Tsjechische kronen kwijtgeraakt. Ook vindt hij het onrechtvaardig dat sommige landen veel minder voor stroom betalen dan Tsjechië. “Zij betalen 30 tot 40 euro per megawattuur, wij betalen 160.” Vandaag trekt hij samen op met de Italiaanse premier Giorgia Meloni.
Bij de meerjarenbegroting hoort Babiš bij het kamp van de landen die graag meer geld zien, vooral voor armere regio’s. Hij is kritisch op de zuinige landen, zoals Nederland, en op de kortingen die zij op hun afdracht krijgen.
Ook de plannen van de Europese Commissie voor nieuwe eigen inkomsten voor de EU noemt hij “absoluut onaanvaardbaar”. Brussel wil onder meer een deel van de tabaksaccijns, de opbrengst van emissierechten en de CO2-grensheffing naar de Europese begroting laten vloeien. “De Commissie wil ons een deel van de accijns op tabak afnemen, en dat is inkomsten voor de Tsjechische begroting.”
09:15 uur | Jetten over Starlink
“Doe wat nodig is om de Oekraïeners te steunen.” Dat is de oproep van Jetten aan de Amerikanen. Door de dieseldeal met Poetin, waarbij de Amerikanen 300.000 Russische vaten diesel kochten, zette Trump de verhouding met de Oekraïeners onder druk. Gelijktijdig blijken er problemen met Starlink, het Amerikaanse satellietnetwerk waarmee het Oekraïense leger inlichtingen verzamelt en communiceert.
Gewoon een technisch probleempje? “Dat kan ik niet overzien. Maar of het nou een technisch probleem of een bewuste keuze is, in allebei de gevallen is het gevaarlijk voor Oekraïne en Europa”, weet Jetten. “Dus los het op.”
9:00 uur | Jetten: “Liever goed dan snel”
Tegenover de internationale pers beantwoordt Jetten eerst wat vragen over de relatie tussen Nederland en het Verenigd Koninkrijk en de dieseldeal tussen Donald Trump en Vladimir Poetin. Dan spreekt hij over de Europese begroting.
Daar zegt hij iets wat hij de laatste dagen al vaker heeft herhaald. “Liever een goede deal dan een snelle deal.” Dat zei hij tegen Raadsvoorzitter António Costa, tegen de Tweede Kamer tijdens het debat over de top en nu weer. Het is duidelijk dat Jetten zich niet onder druk wil laten zetten.
8:40 uur | Jetten arriveert bij de Raad
Lang zal Jetten niet gesproken hebben op de voortop van Renew. Twintig minuten nadat hij bij het Egmontpaleis werd gespot wandelt hij alweer het gebouw van de Raad binnen. Daar zullen de onderhandelingen straks losbarsten.
Dan doet de premier iets waar het Nederlandse journaille niet blij mee is. Als hij over de rode loper langs de vlaggen aan komt lopen, stopt hij eerst bij de eerste bij de internationale pers. Dat deed oud-premier Mark Rutte tijdens zijn eerste EU-toppen ook altijd. Doet Jetten dit om zijn Europese ambities kracht bij te zetten?
8:30 uur | Eurocommissaris bij de liberalen
Het thema bij de liberale partijfamilie is ‘radicaal Europees’. Ook Eurocommissaris voor Uitbreiding Marta Kos liet haar gezicht zien. Ze is blij dat EU-uitbreiding vandaag op de agenda van de Europese top staat. Volgens haar is dat ook logisch: de kandidaat-lidstaten boeken uitstekende vorderingen. Montenegro zou de onderhandelingen eind dit jaar al technisch kunnen afronden.
“We moeten dus goed nadenken over hoe we de EU zo kunnen hervormen dat de Unie effectief blijft”, zei Kos. De regeringsleiders buigen zich vandaag over het voorstel van de Europese Commissie om het vetorecht van lidstaten op een aantal terreinen in te perken. Daarvoor is overigens zelf weer de instemming van alle lidstaten nodig.
8:20 uur | Jetten arriveert
Terwijl het net licht werd, arriveerde de Nederlandse dienstauto bij het Egmontpaleis in Brussel, geëscorteerd door politiemotoren met loeiende sirenes. Premier Rob Jetten stapte uit. Voorafgaand aan de voortop van de liberale partijfamilie Renew Europe zei hij tegen de aanwezige pers dat de Europese top van vandaag belangrijk is, zeker met het oog op alle onrust in de wereld.
Achter Jetten verschenen ook VVD-fractievoorzitter Ruben Brekelmans en VVD-Europarlementariër Malik Azmani.
7:30 uur | Protesten
Actievoerders lieten zich horen in aanloop naar de Europese top. Bij het Europees Parlement hingen er actievoerders van Greenpeace doeken over de woorden ‘Democracy in Action’ en pal voor de Europese Commissie stond een digitaal scherm met daarop een pleidooi voor betere dierenwelzijnregels. PvdD-Europarlementariër Anja Hazekamp was erbij. Volgens haar is het tijd voor de Commissie om eindelijke de beloofde regels te presenteren. Dat gaat onder meer over het kooiverbod.
7:00 uur | Welkom
De regeringsleiders zijn vroeg uit de veren. Om half 8 is de pers al welkom bij de voortop van de liberalen, waar ook premier Rob Jetten aansluit. Bij de christendemocraten laat CDA-fractievoorzitter Henri Bontenbal zijn gezicht zien. Een bomvolle agenda vandaag. Veel van de gesprekken gaan over geld.
In aanloop naar die top organiseerde Nederland een ontbijt met de ‘zuinige zes’, en ook de Belgen lijken zich bij dit kamp aan te sluiten. Een besluit over de meerjarenbegroting wordt vandaag niet verwacht, maar dat betekent niet dat er geen vuurwerk volgt. We houden het nauwlettend in de gaten.
