Om als Europa minder afhankelijk te worden van de Amerikaanse tech bro’s van X, Meta en Anthropic, heeft de Europese Commissie de afgelopen anderhalf jaar een hele stapel beleid voorgesteld aan de lidstaten en het Europees Parlement. De nieuwe Cloud en AI ontwikkelings-wet moet ook Den Haag helpen met het uitrollen van rekenkracht, maar ook met risicoanalyses voor gegevensvertrouwelijkheid.
Specialisten bij de Europese Commissie schreven aan de 48 wetsartikelen van deze CADA-wet en alle financiële en organisatorische consequenties. Niet alleen moest er een gloednieuwe definitie voor AI platforms komen; ook het bestuurlijke raamwerk werd uitgedacht, met nieuwe, nationale autoriteiten en een EuroCloud federatie. Vorig voorjaar werden belanghebbenden geraadpleegd (193 reacties waarvan 15 uit ons land), want natuurlijk volgen lobbyisten van big en kleinere tech-bedrijven het schrijfproces van Europese wetgeving op de voet. De publieke consultatie – voor inwoners – leverde 244 reacties op, waarvan 16 uit Nederland.
Stoom en kokend water
Na de raadpleging besluiten de 27 Eurocommissarissen of en wanneer een voorstel het levenslicht ziet. De CADA-wet werd gepresenteerd op 7 juni, als onderdeel van een groter pakket over technologische soevereiniteit. Niet verrassend dat de Europese Commissie zelf als penvoerder vindt dat Europese actie voordelen biedt boven losse Haagse, Slovaakse of Finse wetgeving op dit gebied. Maar de Tweede Kamercommissie Digitale Zaken leek daar in eerste instantie anders over te denken. Het bouwen van datacenters in tijden van netcongestie ligt gevoelig, net als watergebruik, en dreigde daarom met een lobby voor een gele kaart: een ´subsidiariteitstoets´ om te kijken of een Kamermeerderheid vindt dat Europese wetten in dit geval meerwaarde hebben boven nationale. En dan op zoek naar nog acht Tweede Kamers in andere lidstaten, want voor een gele kaart is een derde van de nationale parlementen nodig.
Het ministerie van Buitenlandse Zaken werd geïnformeerd; want door deze dreigende aanzet tot een gele kaart vanuit Nederland, moest de regering al binnen drie weken een standpunt op het CADA-voorstel hebben geformuleerd. Het regeringsstandpunt, een zogeheten BNC-fiche, wordt momenteel onder stoom en kokend water tussen de ambtenaren van verschillende ministeries in elkaar gezet. 48 Europese wetsartikelen om door te vlooien op de ministeries van Economische Zaken en Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Buitenlandse Zaken en alle andere ministeries: wat vinden we daarvan, als ‘Nederland’? In drie weken een regeringsstandpunt over dit Europese wetsvoorstel formuleren, dat gaat niet lukken had de regering aan de Kamer teruggeschreven.
Sportief
Op donderdag 19 juni stond de CADA op de agenda van de procedurevergadering van de commissie Digitale Zaken en zou blijken of de gele kaart getrokken zou worden. Zou er een subsidiariteitstoets op het voorstel worden uitgevoerd? Die spanning was er snel af. Er waren maar drie leden bij de procedurevergadering aanwezig, Sarah El Boujdaini van D66, Barbara Kathmann van PRO en voorzitter Bart Bikkers van de VVD. Die hadden geen van allen behoefte aan zo’n exercitie. ‘Dat scheelt ons een hoop werk’, concludeerde de voorzitter bijna opgelucht.
Integendeel: nu begint het werk. Komende week besluiten de Kamerleden over een eventuele wetenschapstoets op de CADA. Over de wetsartikelen gaat de komende maanden onderhandeld worden onder het Ierse voorzitterschap. Want de 27 landen moeten per onderwerp, definitie, onderdeel en aspect een meerderheid zien te vinden. En daarna met het Europees Parlement, dat ook al de messen slijpt. De Kamerleden horen van de regering daarover de komende maanden in grote lijnen, elke keer als de concept-wet op de agenda van de TelecomRaad komt. Maar het parlement gaat ook zelf informatie verzamelen. De twee rapporteurs op het voorstel: Sarah el Boujdaini van D66 en Jantine Zwinkels CDA zullen de CADA-onderhandelingen op de voet volgen.
Omdat het regeringsstandpunt nog in de maak is en omdat het Kamerreces eraan komt is de kans voor het opstarten van een gele kaart vanuit de Kamer verkeken. Nederlandse zorgen zullen op een andere manier moeten worden overgebracht in Brussel. Via staatssecretaris Aerdts en het controlewerk van de Kamer-rapporteurs bijvoorbeeld. Nu maar hopen op een sportieve wedstrijd.
