Op 10 september 2025 gaf Ursula von der Leyen haar vijfde State of the Union-toespraak als voorzitter van de Europese Commissie. In de volgepakte plenaire zaal van het Europees Parlement in Straatsburg sprak de christendemocraat, onlangs begonnen aan haar tweede termijn als EU-baas, over eenheid, onafhankelijkheid en veerkracht. Tot zover niets opmerkelijks. Maar op de bezoekerstribune, die ruimte biedt aan 680 journalisten en andere geïnteresseerden, luisterden vijftig ongebruikelijke gasten mee. 

Dat deze vijftig luisteraars voor het eerst bezoek brachten aan de jaarlijkse toespraak van de Commissievoorzitter in de in de grote vergaderzaal, wil niet zeggen dat zij ongenode gasten waren. Integendeel. Deze vijftig influencers – Youtubers, vloggers en podcastmakers – waren door Von der Leyen heel bewust naar Straatsburg gehaald om verslag te doen van haar toespraak. 

Experiment van start

De opvallende uitnodiging markeert de nieuwe strategie van de Europese Unie, dat tegen wil en dank bekendstaat als een ondoorzichtig en complex politiek gedrocht, om meer Europeanen te betrekken bij wat zich in de politieke hoofdstad afspeelt. Terwijl steeds minder mensen de krant lezen of het journaal kijken, weten online persoonlijkheden juist steeds grotere massa’s te bereiken.

Bijna een jaar na de toespraak van Von der Leyen startte de EU daarom een experiment om influencers uit te nodigen voor belangrijke politieke bijeenkomsten in Brussel en Straatsburg. De influencers doen verslag van deze gebeurtenissen. Zij krijgen toegang tot Europese toppen, wanneer de regeringsleiders samenkomen om grote politieke beslissingen te nemen, en tot de maandelijkse ministerbijeenkomsten.

Personeel begeleidt de influencers weliswaar in de EU-gebouwen, maar verder genieten zij dezelfde toegang als geaccrediteerde journalisten. Er is één groot verschil: de vloggers mogen politici geen vragen stellen.

Voor- en tegenstanders

De aanwezigheid van de influencers in Brussel en Straatsburg leidt tot veel discussie. Voorstanders spreken van een niet te missen kans: influencers hebben soms zo’n groot bereik dat de EU deze mogelijk wel moet aangrijpen om een groter publiek te bereiken. Tegenstanders vrezen dat deze ‘PR-stunt’ ten koste gaat van betrouwbare verslaggeving. 

Brusselse Nieuwe sprak drie experts over de zaak.

Dit verhaal kon alleen gemaakt worden dankzij lezers die Brusselse Nieuwe steunen. Tijdens het reces publiceren we uitgebreide interviews, achtergronden en reportages als deze. Wil je die na de zomer blijven ontvangen? Neem een abonnement en zorg dat we dit soort verhalen kunnen blijven maken.

Experts aan het woord

Universitair docent politieke communicatie aan de Universiteit van Amsterdam Corinna Oschatz ziet de nieuwe strategie van de EU als een stap voorwaarts. Zij verwijst naar het meest recente Digital News Report van het Reuters Institute (Oxford): “Het gebruik van traditionele media neemt wereldwijd af, terwijl sociale media – voornamelijk video’s – in populariteit toenemen.”

Volgens Oschatz is het dan ook noodzakelijk om alternatieve contentmakers zoals YouTubers en vloggers te betrekken bij Europees nieuws, als de EU een breder publiek wil bereiken.

Desiree Schmuck, hoogleraar Media Change and Innovation aan de Universiteit van Wenen, legt uit hoe het komt dat influencers met hun politieke content grote massa’s bereiken. Volgens haar zijn online contentmakers, anders dan traditionale media, nauw betrokken bij hun achterban. Vaak vermengen zij politieke onderwerpen met entertainment of lifestyle-gerelateerde content, waardoor hun politieke boodschappen mensen bereiken die doorgaans minder geïnteresseerd zijn in politiek, zoals jongeren.

Uit onderzoek van Schmuck blijkt dat minder politiek betrokken jongeren zich vaker tot influencers wenden voor politiek nieuws, omdat influencers complexe onderwerpen makkelijk uitleggen. Hierdoor raken jongeren meer geïnteresseerd en actief in politiek dan jongeren die geen politieke influencers volgen.

Spreekbuis, vooroordelen en politiek cynisme

Ook hoogleraar Contesting Europeanization aan de Radboud Universiteit Anna van der Vleuten vindt het positief om nieuwe kanalen te benutten en jongeren te betrekken bij Europese politiek, maar volgens haar heeft de zaak twee kanten. “Influencers worden niet geacht zich aan de ethische codes van de journalistiek te houden en hoeven niet transparant te zijn over wie hen betaalt”, waarschuwt Van der Vleuten.

Hierdoor bestaat de mogelijkheid dat influencers een spreekbuis van politici worden zonder dit expliciet te benoemen, vervolgt zij. Ook is Van der Vleuten bezorgd over de kwaliteit van de verslaggeving door YouTubers en TikTokkers. “Als influencers weinig kennis van Europese politiek hebben, lopen ze het risico om een vertekend of foutief beeld te geven.” Zij voorziet dat dit vooroordelen en politiek cynisme kan versterken.

Ook Schmuck waarschuwt dat berichtgeving over Europese politiek door influencers cynisme in de hand kan werken. Als je complexe onderwerpen simpel uitlegt, kan dat volgens haar ook zorgen voor verontwaardiging, wanneer ogenschijnlijk eenvoudige problemen niet worden opgelost.

Van twee kanten

Of de aanwezigheid van influencers in Brussel positief is? Daar worden de experts het niet unaniem over eens. Voor beide kanten valt iets te zeggen. Een simpele uitnodiging aan de influencers is volgens Oschatz echter geen garantie voor succes. De EU moet het beter faciliteren, vindt zij.

“Alternatieve nieuwsmakers danken hun populariteit aan een levendige en simpele stijl van het presenteren van nieuws”, legt zij uit. “Als de EU daarvan wil profiteren, zal zij ook moeten voldoen aan de behoeften van influencers door toegankelijk te communiceren, korte beeld- en geluidsfragmenten beschikbaar te maken en zich open te stellen voor humoristische en persoonlijke verhalen.”

Op 16 september 2026 geeft Von der Leyen haar zesde State of the Union-toespraak. Eens zien hoeveel influencers zij dan naar Straatsburg haalt.