Er zijn wel tien landen die zich bij de EU willen aansluiten. Zeven daarvan zitten ook daadwerkelijk in de zogenoemde ‘toetredingsgesprekken’. Hoewel toetreding van deze landen een grote impact zou hebben op de EU, is het een onderwerp dat voor Nederlanders niet echt speelt. Toch is het een discussie waard. Want naast de voordelen van EU-uitbreiding, ook voor Nederland, zijn er ook zorgen. We zetten alles op een rij.

Over welke landen hebben we het?

Van de tien kandidaat-lidstaten die nu in de wachtkamer zitten, is de Europese Commissie met zeven ook echt in overleg: Oekraïne, Moldavië, Albanië, Montenegro, Noord-Macedonië, Servië en Bosnië en Herzegovina. Zij zijn met de Europese Commissie in gesprek over wat ze nog moeten doen om echt kans te maken op dat EU-lidmaatschap.

Zoals je op de kaart kunt zien, willen Kosovo en Georgië ook graag aansluiten. Maar zij lopen nog tegen te veel obstakels aan om officieel kandidaat te kunnen worden. In dit artikel legden we het al eens voor je uit. Daarnaast zit Turkije al heel lang in de wachtkamer, maar met dat land zijn de gesprekken, vanwege zorgen over de rechtsstaat en de vrijheid van de media, inmiddels gestopt.

De zeven kandidaat-lidstaten zitten nu in een proces van de lange adem. Gemiddeld duren toetredingsgesprekken namelijk iets minder dan vijf jaar, maar in het geval van Oekraïne en Moldavië kan dat heel wat langer duren. De oorlog in Oekraïne zal eerst moeten eindigen en ook Moldavië kent een pro-Russische regio die zich wil afsplitsen. Dat kan nog roet in het eten strooien.

De temperatuur van het water

De Europese Commissie en de lidstaten zijn er dus maar druk mee, met die EU-uitbreiding. Maar hoe zit dat met de bevolking? Volgens een onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) is EU-uitbreiding “geen onderwerp waar Nederlanders dagelijks over nadenken”. De kennis hierover laat te wensen over en ook de interesse voor het onderwerp is maar beperkt, stelt het verslag.

Volgens een opinieonderzoek van instituut Clingendael zijn de Nederlanders die er wél mee bezig zijn maar weinig positief: we zijn terughoudend over het idee van verdere EU-uitbreiding. Wel verschilt deze houding per land.

Oekraïne bijvoorbeeld geniet meer steun. Wel 74 procent van de ondervraagden steunt het (op termijn) toetreden van Oekraïne, als teken van solidariteit. Maar voor de toetreding van de rest van de landen is die steun een stuk minder, minder dan 45 procent.

Mensen zijn bang voor irreguliere migratie en arbeidsmigratie, en zijn onzeker of de landen hun rechtsstaat, bestuur en democratie wel op orde hebben. Ook bestaat de angst dat als deze landen aansluiten, Europa meer betrokken zou worden bij militaire conflicten.

Wat staat er op het spel?

Terwijl de Europese Commissie het lidmaatschap-balletje al heeft laten rollen, lijkt de Nederlandse bevolking vooral ongerust als het gaat om EU-uitbreiding. Volgens een enquête van de Eurobarometer is dat geen unieke houding: gemiddeld steunt maar net iets meer dan de helft van de EU-bevolking een uitbreiding van de Unie. In Oostenrijk doet maar 29 procent dat.

Dat is niet het enige nadeel. Uitbreiding zou ook de EU zelf flink wat werk opleveren. Wanneer nieuwe landen zouden toetreden, moet bijvoorbeeld opnieuw gesleuteld worden aan de begroting. Ook de Europese Commissie, waar uit ieder land één Eurocommissaris zit, zou er anders uit komen te zien. Is het al die moeite waard?

Daar zijn de meningen over verdeeld. Ook van politieke partijen. Wat ze vaak wel delen is dat ze uitbreiding van de EU zien als een kans om de EU te hervormen. In het geval van een partij zoals Volt is dat om de EU meer macht te geven tegenover de lidstaten. Een partij als NSC wil de EU juist “beperken en versterken”.

Sterke rol op het wereldtoneel

Twintig jaar geleden werd de Europese Unie voor het laatst groter. Dat was toen ook met tien nieuwe lidstaten. Hoewel het veel werk is, heeft dat ook een hoop opgeleverd. En niet alleen voor de nieuwe lidstaten. Ook voor Nederland zijn er veel positieve kanten.

Wanneer nieuwe lidstaten zich aansluiten bij de Unie wordt de zogenaamde ‘interne markt’ een stuk groter. Dat betekent dat er minder belemmeringen zijn voor handel. Voor het exportgerichte Nederland is dat goed nieuws.

Daarnaast is de EU met meer lidstaten simpelweg groter, wat het een luidere stem kan geven op het wereldtoneel. Zo kan ze een grotere speler zijn in een wereld met verschuivende machten, waar Europa politieke stabiliteit en vrede wil kunnen waarborgen op het continent. Dat geldt echter alleen als de bewaking van democratische instituties en de rechtsstaat op orde is – niet alleen voor – maar ook na toetreding van nieuwe lidstaten.