Europa schiet zichzelf in de voet met alle regels die het oplegt aan bedrijven. Aan het woord is Alice Wells, vice-president van de Europese tak van ExxonMobil, bekend van de Esso-tankstations. Investeren in Europa? Ho maar. Door alle regels is het simpelweg te duur, zegt zij tegen een handvol aanwezige Kamerleden in een commissiezaal van de Tweede Kamer. 

De aanleiding van het gesprek afgelopen maart was de versimpeling van twee Europese wetten; over rapportageplicht en over ketenverantwoordelijkheid. De eerste verplicht bedrijven te rapporteren over hun impact op mens en milieu; de tweede gaat verder en houdt hen verantwoordelijk voor misstanden in hun keten, zoals bijvoorbeeld kinderarbeid of illegale lozingen in het milieu. 

Beide wetten werden met een ruime meerderheid aangenomen in het Europees Parlement. Ook veel bedrijven en maatschappelijke organisaties ondersteunden de plannen. Toch werden de wetten fors versoepeld voordat ze in werking waren getreden. Wat er nu overblijft, stelt weinig voor. Meer dan 90 procent van de bedrijven die aan de regels zouden moeten voldoen, valt nu buiten de reikwijdte van de wet. De regels gelden nu alleen voor de allergrootste bedrijven. 

Lobbyen

In hetzelfde gesprek in de Tweede Kamer gaf Pro-Europarlementariër Lara Wolters een kijkje achter de schermen. Zij was onderhandelaar voor de wet, maar staakte haar werkzaamheden nadat een meerderheid van christendemocraten, conservatieven en radicaal-rechtse fracties de wetten nog verder uitkleedde. “De onderhandelingen in het Parlement waren een theater. Er was geen debat, er was een done-deal vanaf het begin”, zei ze. 

Onderzoeker David Ollivier de Leth van SOMO (Stichting Onderzoek Multinationale Ondernemingen) bevestigde haar betoog. “Dit is niet zomaar lobbyen. Bedrijven gebruiken hun economische en financiële macht om beleid te beïnvloeden”, zei hij. En daarbij keken de bedrijven met name naar radicaal-rechtse fracties. Ook de Europese Ombudsman Teresa Anjinho trok aan de bel. Het wetgevingsproces was niet zorgvuldig. 

Patroon

Dat het wetgevingsproces volledig gekaapt is door de fossiele industrie is geen toeval. Anjinho wees op een breder probleem: de Commissie moet snel wetten maken via spoedprocedures, wat soms ten koste gaat van de zorgvuldigheid, met name de inspraak van burgers en bedrijven.

En dat is een probleem, ziet ook de Sociaal-Economische Raad (SER) in Nederland. De belangrijkste adviesraad van de regering en de Tweede Kamer trad onlangs naar buiten met een alarmerende boodschap. De snelheid waarop Europese wetgeving nu worden geschreven en geschrapt gaat ten koste van de zorgvuldigheid, stelde de SER. “Belangen worden niet goed gewogen waardoor regels meer veranderlijk zijn. Dat is schadelijk voor de stabiliteit waar het bedrijfsleven en de burger baat bij hebben”, zegt SER-lid Anna Gerbrandy tegen Brusselse Nieuwe. 

Concurrentiekracht

De versimpelingsdrift van de Europese Commissie komt voort uit het invloedrijke rapport dat voormalig ECB-president Mario Draghi opstelde, zegt Gerbrandy. In dat rapport stonden allerlei adviezen om de concurrentiekracht te versterken, bijvoorbeeld door het aanjagen van investeringen. Maar ook: het beperken van administratieve lasten. Doet Europa dat niet? Dan loopt de achterstand met China en de Verenigde Staten alleen maar op, oordeelde Draghi. Volgens hem is het gevolg dat Europa voor alledaagse producten steeds meer afhankelijk wordt van landen die in veel gevallen niet te vertrouwen zijn. Bovendien verliezen veel Europeanen hun baan als de industrie de concurrentieslag verliest.

In bijna elke toespraak van Commissievoorzitter Ursula von der Leyen gaat het over de hoeveelheid regels die bedrijven in de weg zitten. Veel bestaande wetten worden onder de noemer van omnibus onder een vergrootglas bekeken en aangepast. Zo’n herziening wordt door de Europese Commissie voorgesteld, vervolgens wordt de wet overgeleverd aan de lidstaten en het Europees Parlement. In veel gevallen, denk aan CSRD en CSDDD, wordt de wet daarna nog flink aangepast zonder dat het duidelijk is wat de gevolgen daarvan zijn. 

Dit jaar zijn er alleen al tien pakketten aan wetten herzien. Denk aan de wet die de goedkeuring van pesticiden regelt, of de verkoop van elektrische auto’s. Er staan daarnaast nog zeven pakketten met regels in de wachtrij om te worden versimpeld.

De drang om te versimpelen is ook overgewaaid naar Nederland. Bij het openen van het regeerakkoord lees je direct dat het kabinet-Jetten de regeerperiode begint met het “schrappen en vereenvoudigen van minimaal 500 regels”. 

Dit verhaal kon alleen gemaakt worden dankzij lezers die Brusselse Nieuwe steunen. Tijdens het reces publiceren we uitgebreide interviews, achtergronden en reportages als deze. Wil je die na de zomer blijven ontvangen? Neem een abonnement en zorg dat we dit soort verhalen kunnen blijven maken.

Welvaart

“De versimpeling van regels kan legitiem zijn”, zegt Gerbrandy. “Maar dan moet het proces wel zorgvuldig worden vormgegeven.” En dat gebeurt nu niet, ziet zij. 

Bedrijven en werknemers zijn het niet altijd eens over de inhoud van de wetten, maar over de manier waarop wetten moeten worden opgesteld zijn ze het roerend eens. “Er moet zorgvuldig gekeken worden naar wat de effecten zijn op mens en milieu, dat gaat op dit moment niet goed. Voor niemand is het goed dat als eerst wetgeving wordt aangenomen en bedrijven zich hierop aanpassen deze regelgeving onder een volgende Commissie voor een deel weer wordt ingetrokken.”

“Kwalitatief hoogwaardige regelgeving zorgt voor de bescherming van werknemers, de gezondheid, het milieu of consumenten maar ook voor een goede werking van de interne markt.” Als de Commissie op deze koers verdergaat, gaat de brede welvaart in Europa achteruit, denkt Gerbrandy. 

Invloed

De boodschap van de SER landt langzaam in Brussel. Binnenkort is de kwaliteit van wetgeving onderwerp van gesprek tijdens een bijeenkomst van ministers van EU-landen. “Een uitgelezen kans voor de minister om de zorgen kenbaar te maken”, zegt Gerbrandy. De SER hoopt dat hun boodschap terechtkomt bij de regering en de Tweede Kamerleden. Regels schrappen om het schrappen gaat ten koste van de economie, terwijl het door politici als de heilige graal wordt gezien. Van die overtuiging moeten we af, klinkt het.

Gerbrandy geeft het kabinet alvast een voorzet. Volgens haar moeten we af van alle verknoopte pakketten met regels. “Het compliceert de controlerende taak en maakt regelgeving ook gevoelig voor politieke uitruil tussen maatregelen in plaats van oordelen over de kwaliteit van individuele maatregelen.” Ook moet er bij wijzigingen die het Europees Parlement of de lidstaten doen aan wetgeving, beter gekeken worden naar de impact van die veranderingen. 

Consultatie

Over de twee uitgeklede duurzaamheidswetten is het laatste woord nog niet gezegd. De overheid is voor de tweede keer een consultatie gestart. Bedrijven en belanghebbenden kunnen reageren op de herschreven regels, waarna de overheid het wetsvoorstel opnieuw opstelt. 

Wat Wells betreft moeten de regels helemaal van tafel. “Onder de CSDDD zou het onderdeel van ons bedrijf in Australië door Europa worden gereguleerd. Dat is niet legitiem.” Op de vraag van Forum voor Democratie-Kamerlid Pepijn van Houwelingen of ExxonMobil Nederland zou verlaten als de regels blijven, gaf ze een helder antwoord: “Misschien wel. De regels bepalen of we hier blijven.”