De Europese Unie gaat haar eigen deadline voor grote spoor- en vervoersprojecten niet halen. De kern van het Europese netwerk van spoorlijnen, tunnels en vaarwegen die in 2030 klaar had moeten zijn, loopt jaren vertraging op. Dat concludeert de Europese Rekenkamer in een nieuw rapport.

Het gaat om projecten die onderdeel zijn van het zogeheten TEN-T-kernnetwerk. TEN-T staat voor het Trans-Europese vervoersnetwerk: een door Brussel aangewezen samenhangend netwerk van spoorlijnen, wegen, vaarwegen, havens en knooppunten dat de interne markt moet ondersteunen. Het kernnetwerk daarvan vormt de ruggengraat van het Europese vervoer en moest uiterlijk in 2030 operationeel zijn. Dat gaat niet gebeuren.

Zeventien jaar

De Rekenkamer onderzocht acht grote infrastructuurprojecten die samen belangrijke internationale corridors vormen. Het gaat vooral om spoorprojecten, zoals Rail Baltica tussen Polen en de Baltische staten, de spoorverbinding Lyon–Turijn door de Alpen en de Brenner-basistunnel tussen Oostenrijk en Italië. Daarnaast keek de Rekenkamer naar gecombineerde weg- en spoorprojecten zoals de vaste Fehmarnbelt-verbinding tussen Denemarken en Duitsland, en naar vaarwegen, waaronder het kanaal Seine–Noord-Europa. Luchthavens spelen in dit rapport geen rol.

Volgens de onderzoekers zijn deze projecten samen veel duurder en later klaar dan gepland. De totale kosten liggen inmiddels 82 procent hoger dan bij de oorspronkelijke ramingen, terwijl de projecten gemiddeld zeventien jaar achterlopen op hun eerste planning. Daarmee verschuift het oordeel van de Rekenkamer: waar in 2020 nog werd gesproken van een doel dat “waarschijnlijk niet haalbaar” was, is de conclusie nu dat het kernnetwerk in 2030 niet zal worden voltooid.

Iedereen is het erover eens: snelle treinen zijn een goed idee, zelfs KLM. Maar wat houdt Europa dan nog tegen? “Het gaat om de politieke wil”, zegt Rogier Vergouwen, voorzitter van High-Speed Rail Nederland in een interview met Brusselse Nieuwe.

Oorzaken

“Dertig jaar na het ontwerp van de meeste vervoersprojecten is de voltooiing ervan nog steeds niet in zicht”, zegt Rekenkamerlid Annemie Turtelboom, die het onderzoek leidde. “Ook is er nog een lange weg te gaan voordat de beoogde verbeteringen in de passagiers- en goederenstromen in heel Europa zijn doorgevoerd.”

De oorzaken liggen volgens de Rekenkamer dieper dan alleen recente crises. De coronapandemie en de oorlog in Oekraïne hebben projecten weliswaar verder vertraagd, maar de kernproblemen zijn structureel. Projecten starten met te optimistische tijdschema’s en onvolwassen ontwerpen, vooral bij complexe spoor- en tunnelprojecten. Vergunningprocedures verschillen sterk per lidstaat en grensoverschrijdende coördinatie verloopt traag. Daar komt bij dat de Europese Commissie haar bestaande bevoegdheden om lidstaten aan te spreken op vertragingen nauwelijks heeft gebruikt. De Europese Rekenkamer merkt op dat de regels voor infrastructurele projecten in 2024 zijn aangescherpt, waardoor Brussel meer toezicht kan houden op nieuwe projecten. Maar dat komt voor de huidige project te laat.

Nederland

Voor Nederland heeft het rapport geen directe gevolgen, omdat geen van de onderzochte projecten op Nederlands grondgebied ligt. Indirect is de impact wel relevant. Verbindingen als Lyon–Turijn en de Brenner-basistunnel zijn cruciaal voor Nederlandse goederenstromen richting Zuid-Europa.

Daarnaast speelt op de achtergrond een Nederlands dossier mee: de Lelylijn, de geplande spoorverbinding tussen de Randstad en Noord-Nederland. Deze lijn maakt geen deel uit van het TEN-T-kernnetwerk, maar is wel opgenomen in het uitgebreide TEN-T-netwerk, met een langere Europese deadline richting 2050. Dat maakt Europese cofinanciering in principe mogelijk, maar alleen als Nederland zelf vóór 2027 duidelijke keuzes maakt over de route van de spoorlijn, planning en financiering.

Meer weten over alles wat met mobiliteit te maken heeft? Abonneer je dan op de Nieuwsbrief Mobiliteit. Daarin houdt eindredacteur Sander van Vliet alle ontwikkelingen bij. Abonneer je nu en ontvang elke twee weken verdiepende verhalen, interviews en nieuws uit Brussel en Den Haag rechtstreeks in jouw mailbox.