Door: Emma Melankovsky

Albanië geldt als een van de belangrijkste kandidaat-lidstaten voor uitbreiding van de Europese Unie. Brussel looft de hervormingen die het land doormaakt, met name op het gebied van corruptiebestrijding en de hervorming van de rechterlijke macht. Nederland is ook betrokken bij de hervormingen van de Albanese rechtsstaat en behoort tot de internationale partners die de werkzaamheden van de speciale anticorruptie-organisatie SPAK ondersteunen.

Van 6 tot en met 10 juli brengt een delegatie van de vaste Kamercommissie voor Europese Zaken een werkbezoek aan Albanië en Montenegro. Dat bezoek biedt een uitstekende kans om niet alleen te spreken over ‘Europese voortgang’, maar ook over de kwaliteit van de democratische rechtsstaat en hier verdere afstemming over te zoeken met collega’s uit het Europees Parlement.

De zaak Erion Veliaj

Een van de dossiers die opvalt in Albanië, is de zaak rond de burgemeester van Tirana, Erion Veliaj, die al bijna 18 maanden in voorlopige hechtenis zit op verdenking van corruptie. Uiteraard verdienen de verdenkingen een zorgvuldig en onafhankelijk onderzoek. Corruptiebestrijding is – zeker gezien de geschiedenis van Albanië – essentieel voor toetreding tot de EU.

Tegelijkertijd roept de langdurige voorlopige hechtenis van een democratisch gekozen bestuurder vragen op die groter zijn dan zijn persoonlijke strafzaak. Juist in een kandidaat-lidstaat van de Europese Unie is het van belang dat de bestrijding van corruptie gepaard gaat met volledige inachtneming van fundamentele rechtsstatelijke waarborgen. Deze week oordeelde het Albanese Grondwettelijk Hof, volgens de advocaten van Veliaj, voor de tweede keer dat het Hooggerechtshof onvoldoende had onderzocht of Veliaj nog wel in hechtenis moest blijven. De zaak Veliaj valt op omdat die weinig aandacht krijgt door de focus op de Flamingo-revolutie en de plannen van Jared Kushner.

Andere zaken

De discussie rondom Veliaj en zijn rol als burgemeester is niet nieuw. Eerder ontstond een vergelijkbare discussie rondom de voorlopige hechtenis van de burgemeester van Istanbul, Ekrem İmamoğlu. Toen benadrukte de Venetiëcommissie (het adviesorgaan van de Raad van Europa voor grondwettelijke kwesties) dat voorlopige hechtenis van democratisch gekozen burgemeesters alleen mag als daarvoor een duidelijke juridische noodzaak bestaat. Lichtere maatregelen moeten dan niet volstaan.

De conclusies van de Venetiëcommissie zijn niet alleen relevant voor Turkije, maar vormen bredere rechtsstatelijke richtlijnen die ook van invloed zijn op kandidaat-lidstaten van de Europese Unie.

Toekomst binnen Europa

Nederland heeft de afgelopen jaren gehamerd op versterking van de Albanese rechtsstaat en rechtspraak. Die steun is belangrijk. Effectieve corruptiebestrijding is een cruciale voorwaarde voor verdere Europese integratie. Tegelijk is de wijze waarop fundamentele rechten worden beschermd, net zo belangrijk. De kracht van de rechtsstaat zit immers juist in het evenwicht hiertussen.

Het werkbezoek van de Tweede Kamer biedt daarom een goede gelegenheid om hierover in gesprek te gaan met Albanese beleidsmakers. Niet met afkeuring als startpunt, maar vanuit betrokkenheid bij een zorgvuldig toetredingsproces. Een belangrijke vraag die de Nederlandse politici zouden moeten stellen – maar ook EU-sleutelfiguren op het gebied van uitbreiding als Europarlementariërs Kathleen Van Brempt en David McAllister – is: hoe blijft de rule of law van kracht (bijv. in de zaak Veliaj), terwijl er belangrijke hervormingen worden doorgevoerd die moeten leiden tot EU-lidmaatschap?

Een EU-uitbreidingsbeleid dat doeltreffend is, vraagt om consequente toepassing van dezelfde rechtsstatelijke normen die de Europese Unie ook van haar eigen lidstaten vraagt. Wie uitbreiding serieus neemt, moet ook de rechtsstaat willen en kunnen waarborgen. Dat geldt voor Albanië, net als dat geldt voor ons.

Emma Melankovsky is onafhankelijk onderzoeker gespecialiseerd in mensenrechten, de rechtsstaat, Europese politiek en EU-uitbreiding.