Bestuurders van auto’s die vastzitten in het protest toeteren gewillig mee of stappen uit om de menigte toe te juichen. Restaurant- en winkeleigenaren staan op de stoep voor hun pand te klappen. “Het is de druppel”, zegt Enadja, een 24-jarige vrouw uit Albanië met een bord met daarop een roze flamingo. Ze loopt met haar vriendinnen mee in het protest. Elke dag, al zeven dagen. Waarom? “Het systeem is kapot. Het onderwijs is slecht, we hebben bijna geen gezondheidszorg en we worden niet gehoord. Het project is de laatste druppel.”

De droom

De protesten begonnen nadat er in een beschermd natuurgebied, zonder inspraak, werkzaamheden plaatsvonden. Het gaat om Vjosa-Narta, een delta met helderblauwe lagunes, witte stranden maar ook bossen. Een beschermd gebied waar zeldzame bedreigde vogelsoorten broeden. Klimaatorganisaties ontdekten dat er “honderden buldozers” het gebied in en uit gingen, vertelt Aleksander Tacje van een natuurorganisatie in Albanië. Er was al een grindpad aangelegd van zo’n acht kilometer lang, recht door de natuur. Bomen waren gerooid. Ze ontdekten een enorme betonnen fundering en hekken die het gebied afsloten. “De natuur is onherstelbaar beschadigd.”

Dichtbij de delta ligt het eiland Sazan. Ook daar zijn plannen om te bouwen, in dit geval van de familie Trump. Ook dat is een beschermd natuurgebied, waar onlangs de flamingo’s zijn teruggekeerd om te broeden. De roze vogels zijn daarmee het symbool geworden van de protesten.

De demonstratie verloopt vreedzaam. Een politieman staat voor zijn motor om het verkeer de andere kant op te sturen. Hij steunt de protesten, zegt hij. De regering houdt zich ook afzijdig, op een confrontatie bij de eerste demonstratie na. “De protesten laten zien dat we in een vrij land leven”, zegt premier Edi Rama op een persconferentie. Hij noemt de protesten overtrokken. De demonstraties krijgen extra aandacht doordat ze tegen de Amerikaanse president in gaan. Volgens Rama is het aantal mensen op straat “bescheiden”.

Na een paar kritische vragen van journalisten over de protesten raakt Rama gefrustreerd. “Er is geen project”, zegt hij. “Geloven jullie dat serieus? Dan is er iets mis met jullie hersens.” Project of niet, er zijn wel degelijk plannen, bevestigt Rama later. Of, in zijn woorden: “een droom”. Premier Rama vervolgt: “De beste architecten komen naar Albanië met plannen om de beste resorts te bouwen voor rijke toeristen. Na de bouw zal het er nog groener zijn dan het nu al is.”

Problemen

De projecten staan symbool voor het land Albanië, dat een bewogen en unieke geschiedenis kent. 35 jaar geleden was het land nog een communistische dictatuur, “het Noord-Korea van Europa”, volgens EU-ambassadeur Silvio Gonzato in Albanië. 

Na de dictatuur volgde in de jaren ’90 een onrustige periode. Het was ieder voor zich. Het land leeft nog altijd met de gevolgen. Economisch gezien presteert Albanië het slechtst in de regio. Een gemiddeld maandsalaris ligt rond de 800 euro. Het bruto binnenlands product komt uit op 34 procent van het Europese gemiddelde. In het land wonen zo’n 2,3 miljoen mensen. Maar een groter gedeelte van de Albanezen is al geëmigreerd wegens het gebrek aan kansen.

Ook de politieke situatie in het land is zwak. Er is veel corruptie en de oppositie is nagenoeg afwezig. De Socialistische Partij van Rama, die al dertien jaar aan de macht is, won vorig jaar november de verkiezingen. Volgens OSCE (Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa) gebruikte de partij overheidsgeld om de campagne te spekken. Ook de media is op de hand van Rama.

De grootste oppositiepartij is de Democratische Partij. De leider daarvan heeft, net als veel politici, verdenkingen van corruptie aan zijn broek hangen. Het resultaat daarvan is dat bij publieke aanbestedingen slechts een handvol bedrijven profiteren.

Toetreding

Maar er gloort hoop. Het land is de afgelopen jaren al ingrijpend veranderd, gestimuleerd door de EU. De Europese Commissie opende daarom de onderhandelingen voor EU-toetreding. De regering heeft ambitie en wil volgend jaar aan alle vereisten voldoen om vervolgens in 2030 officieel toe te treden tot de EU. “Het is onze bloedlijn”, vertelt minister van Buitenlandse Zaken Ferit Hoxha. “We werken er dag en nacht aan. We hebben geen plan B.” De regering wordt gesteund door de Albanezen: maar liefst 94 procent van de inwoners wil bij de Europese Unie horen.

De Europese Unie stelt allerlei eisen. Aan alle kanten moet het land hervormen zodat het klaar is om bij de EU te horen. Daar helpt de EU bij. Zo financiert Brussel de reconstructie van de verdwenen spoorlijn tussen de belangrijkste haven Durrës en Tirana. Ook ondersteunt Europa culturele projecten, onderwijs, de economie en de rechtspraak. De helft van het aantal rechters is bijvoorbeeld ontslagen nadat ze werden doorgelicht op corruptie.

Nederland staat positief tegenover EU-uitbreiding. Maar de regering stelt wel enkele voorwaarden, voor het geval een nieuwe regering zich tegen de EU keert of zich niet aan de regels houdt. Albanië is bereid om te praten over “elke route”, zegt Hoxha. Zelfs het opgeven van het veto is bespreekbaar. “Die gaan we toch niet gebruiken.”

Plannen op tafel

Een van de meest kritieke hervormingen die Albanië moet ondergaan, zijn de veranderingen op het gebied van milieu. Het land moet voldoen aan de Europese regels rondom klimaat, zoals Natura 2000 – eisen waar de Nederlandse regering ook tegenaan loopt. “In beschermde gebieden is onder Europese regels geen ruimte voor duizenden appartementen en resorts”, zegt Tacje. “De regering probeert de projecten nu zonder onze inspraak snel uit te voeren voordat de Europese regels gelden.”

Voor het einde van het jaar moeten de EU-regels ingevoerd zijn. De bouwwerkzaamheden zijn inmiddels gestaakt. Volgens Rama was er überhaupt geen sprake van werkzaamheden. “Mensen kunnen een hek zetten om hun land. Het is privégebied. Maar een project stoppen kan alleen als er een project is.” De plannen zijn echter niet van tafel, maar eerst komt er een onderzoek naar de gevolgen, belooft de premier.

De grootste protesten sinds het communisme gaan ongestoord verder in de hoofdstad. “Met Rama aan het roer komen we nooit bij de EU”, stelt Tacje. “De mensen hebben geen alternatief.” De vrouw met het flamingo-bord is het met hem eens: “Er is eindelijk hoop dat er iets gaat veranderen.”