De zon stond al hoog toen in Den Haag de eerste Europese vlag van de dag werd gehesen. Bij de Hofvijver trok wethouder Klaas Verschuure het koord omhoog en keek naar het wapperende blauw met sterren. Even later, een stuk verderop in het centrum, sprak hij bij de opening van het Europe Experience Center de woorden die de toon zetten voor een Europadag in Nederland vol enthousiasme: “De straat waarop u staat, is gelegd met Europees geld. Dat laat zien hoe belangrijk Europa en Europees geld is voor Nederland en onze regio.”

Europadag viel dit keer in het weekend, en dat was te merken. Van een Europese boekenmarkt en een platenmarkt in Rotterdam tot een sportdag in het stadion van het uit de Eredivisie gedegradeerde Heracles Almelo: Europa kwam naar je toe.

Den Haag

De deuren van het Europe Experience Center in Den Haag openden onofficieel na de toespraak van Verschuure. Toeristen die toevallig voorbijliepen kregen een EU-vlaggetje in handen gedrukt. Studenten werden gelokt met gratis ijs. Kinderen speelden binnen Mario Kart.

Het centrum, inmiddels actief in zeventien lidstaten, wil Europa tastbaar maken voor gewone burgers. Beneden kunnen schoolklassen een trialoog naspelen. Dat is het onderhandelingsproces tussen het Europees Parlement, de Raad en de Europese Commissie. Boven bieden grote interactieve schermen informatie over alle Europarlementariërs, Eurocommissarissen en Europese burgers. Over de kosten werd niet gesproken, maar er werd wel verwezen naar Prodemos dat een stuk duurder is. Aan Prodemos, dat scholieren voorlicht over de Tweede Kamer, is de overheid jaarlijks zo’n 12 miljoen euro kwijt.

Voor Verschuure is het centrum meer dan een informatieloket. “Ik moet nog te vaak uitleggen waarom ik Europa-wethouder ben en wat dat inhoudt. Ik hoop dat dat met de komst van dit centrum minder hoeft.”

Utrecht

“Dapper dat u bent gekomen”, verwelkomde de moderator de bezoekers van Europa Dag in Bibliotheek Neude. Hoewel de Utrechtenaren wat moeite hadden om de zon te verruilen voor de inhoudelijke lezingen, stroomde de theaterzaal na het middaguur toch zeker halfvol. Burgemeester Sharon Dijksma opende het panelgesprek over Europese weerbaarheid met een waarschuwing: “Als we niet oppassen, staan we er straks alleen voor.”

Schrijver Joris Luyendijk was weinig hoopvol over de diplomatieke weg, met een beeldspraak die blijft hangen: “Nederland is een hobbydier dat tachtig jaar in de kinderboerderij staat en nu een roofdier probeert te beschrijven.” Discussiëren, bemiddelen en polderen zijn volgens hem geen realistische opties voor een continent dat Rusland tegenover zich heeft.

CDA-Europarlementariër Ingeborg ter Laak sloot zich daarbij aan: “We investeren niet in defensie om oorlog te voeren, maar om onze vrijheid te beschermen.” Maar die vrijheid heeft een prijs, benadrukte het panel. Kleiner wonen. Seizoensgebonden eten, dus geen aardbeien bij het kerstdiner. Meer geld naar Europese doelen. Een ietwat ongezellige boodschap, maar volgens de sprekers onlosmakelijk verbonden met de Europese toekomst.

Utrechtse Burgemeester Sharon Dijksma. (Foto: Europese Commissie)

Hilversum

In het park voor het imposante raadhuis van architect Dudok, een monument van de Nieuwe Haagse Stijl, genoten mensen van de zon. In de raadszaal werd gedebatteerd over Europees nieuws. Hoe verkoop je dat aan een publiek dat Europa als vanzelfsprekend beschouwt?

D66-Europarlementariër Raquel Garcia Hermida-van der Walle signaleerde het probleem: haar collega’s uit andere landen krijgen thuis meer aandacht dan zij in Nederland. De oplossing, volgens haar: meer geld voor onafhankelijke journalistiek, die in Europa steeds verder onder druk staat. Of een Europese omroep een goed idee is, of dat er toch een nationaal sausje overheen moet; daarover werd men het niet eens. Maar dat Europa vaker in de talkshows moet: daarin stond iedereen op één lijn.

Buiten luidden de klokken het Europese volkslied waarna het debat van start ging. Een aantal geïnteresseerden deed mee, maar het gros van de mensen lag in de zon een frietje te eten of een speciaalbiertje te drinken. Niemand fronste dan ook zijn wenkbrauwen toen Hilversums VVD-Raadslid Hidde Fennema op het podium zei dat er meer geld naar Europa moet bij een discussie over de meerjarenbegroting. Fennema zei sowieso fan te zijn van Europa: “We hebben 25.000 euro uitgegeven voor deze dag. Dat is goed besteed.”

Amsterdam

Cecilia Thorfinn, waarnemend hoofd van de vertegenwoordiging van de Europese Commissie in Nederland, trok zaterdag van evenement naar evenement. “Het is meer levendig dan ooit. Ik denk dat er echt een omslagpunt is gekomen”, zei ze tegen Brusselse Nieuwe. Geopolitieke spanningen, klimaatproblemen en de gestegen kosten van het leven verklaren volgens haar die omslag. “Die sense of urgency hebben we nodig.” De programmering liet de Commissie bewust over aan gemeenten en provincies. “Doe het van onderop.” Ook het thema ‘onbegrensd ontdekken’ was een bewuste keuze: “Je mag natuurlijk zelf kiezen of je van Europadag wel of niet een feestdag maakt, maar het is sowieso belangrijk om je er in te verdiepen

Ook in Amsterdam, tussen de jongeren, was Thorfinn aanwezig. In Paradiso organiseerden de Kiesmannen Europanacht: inhoud én dansvloer, tot diep in de nacht. “Toch wat anders dan een lezing in een bibliotheek”, aldus organisator Jochem Jordaan.

Bijna alle handen gingen omhoog bij de vraag wie een sterker Europa wil, maar nauwelijks iemand wist dat het die dag Europadag was. Comedian Saman Amini zong over verdeling en haat, de tranen sprongen je in de ogen. Die maakten plaats voor gelach toen Joshua Vissers zijn winnende essay voordroeg, waarin hij de idealen van de EU vergeleek met Per Spoor (Kedeng kedeng) van Guus Meeuwis. En passant stuurde de zaal een kaartje aan minister van Financiën Eelco Heinen: verdubbel de geldpot voor cultuur in het aankomende Europese meerjarenbudget. “Omdat cultuur de lijm is die onze samenleving bijeenhoudt.”

Wie écht van geen ophouden wilde weten kon tot één uur ’s nachts luisteren naar een debat over of Europa het redden waard is. Volt-lijsttrekker Laurens Dassen sloot af: “We moeten dit Europa veranderen zodat het het redden waard is.” Het is de vraag of die woorden bij het publiek zijn blijven hangen; er werd tot in de late uurtjes gedanst en gedronken.

Met bijdrages van Britt Duijzer, Ole Spoek en Sander van Vliet

Een deel van dit artikel verscheen vanochtend in de Dagvangst. Daarin praat Bert van Slooten je samen met de redactie elke ochtend bij. Abonneer je nu en ontvang al het Europese nieuws dat voor Nederland van belang is direct in jouw mailbox.