Half november zag het ‘schild’ voor de Europese democratie het levenslicht; een zogenaamde ‘mededeling’ van de Europese Commissie. De Ierse Eurocommissaris Michael McGrath was bij de publicatie uitgesproken: desinformatiecampagnes uit andere landen ondermijnen onze rechtsstaat en democratie. Die zorgen delen burgers, blijkt uit een speciale Eurobarometer. Er is sprake van normvervaging – en dat is gevaarlijk, want een hellend vlak. Op 12 november ontvingen 27 hoofdsteden de tekst van dertig pagina’s van het “Europese Democratie Schild”, vastgesteld door de Europese Commissie.
Nu is een schild geen wet of regel – en dat is omdat in het verdrag geen bevoegdheden staan voor de Commissie op het gebied van democratie – dat moeten landen regelen. Daarom staan er in het document van dertig pagina’s vrijwillige maatregelen. Meest in het oog springt de oprichting van een Europees Centrum voor Democratie, maar ook het versterken van het maatschappelijk middenveld, een netwerk van factcheckers die nepnieuws detecteren, aanscherping van de techregels en geld voor burgerschapsonderwijs.
Sancties
Al in het schrijfproces van het Schild, dat de Commissie al aankondigde bij haar installatie, werden uit heel Europa zorgen en informatie naar Brussel opgestuurd. Bijvoorbeeld als het gaat om bedreiging van ambtsdragers, met name vrouwen, zoals ook voormalig Nederlands bewindspersoon Sigrid Kaag (D66) ondervond. Daar werd in het Europees Parlement al eerder over gesproken. Ook de 27 ministers van Buitenlandse Zaken spraken erover. De aangenomen motie van Jan Paternotte (D66) en Thom van Campen (VVD) verzocht de regering-Schoof er bij de Europese Commissie aan te dringen om “in het EU democracy shield ook duidelijke tegenmaatregelen zoals sancties of proportionele reacties op te nemen wanneer wordt vastgesteld dat een derde land betrokken is bij de beïnvloeding van verkiezingen van EU-lidstaten of kandidaat-lidstaten van de EU”
De Commissie ontving 1570 brieven, waarvan een derde uit Slowakije, waar burgers zich grote zorgen maken over de nationale democratie. Onder de 18 Nederlandse inzendingen was die van burgerbelangen Rotterdam. Het Helsinki Comite en het Nederlands Instituut voor Meerpartijen Democratie gaven via hun koepel Europees Partnerschap voor Democratie hun inbreng. Je kan dat allemaal teruglezen op de website van de consultatie die de Commissie deze zomer deed.
De eerste reacties op het voorstel in november waren somber. Zo baalt Europarlementariër Kim van Sparrentak (GroenLinks-PvdA) dat de Commissie kansen heeft laten liggen om harder op te treden. Maar wat zou er meer moeten gebeuren, en wil de Tweede Kamer dat wel, of is actie op dit vlak aan de landen? De leden Sneller (D66), Tseggai (GroenLinks-PvdA) en Van Houwelingen (FvD) hebben zich namens de Kamercommissie aangemeld als rapporteur namens de Tweede Kamer voor het voorstel. Tijdens een volgende procedurevergadering zal een beschrijving van de opdracht aan de rapporteurs, aan de Kamercommissie Binnenlandse Zaken worden voorgelegd.
Haagse wensen
Hij zal de vervolgstappen goed gaan volgen. Ten eerste is dat het vaststellen van het standpunt van het demissionaire kabinet voor de onderhandelingen over het Commissievoorstel met de andere 26 landen in de “Raad”. Dat gebeurt momenteel: het ministerie van BZK schrijft het ‘BNC-fiche’. Dat gaat door een aantal ambtelijke commissies en wordt vastgesteld door de ministerraad. Dan ontvangen de Eerste en Tweede Kamer en de Nederlandse Europarlementariërs dat eerste standpunt.
Die eerste reactie kan je kenschetsen als de Haagse wenselijkheid. De Brusselse werkelijkheid zijn de komende maanden van onderhandelingen over de tekst, waaraan bijvoorbeeld ook Hongaarse attaches en diplomaten meedoen. De Europarlementariërs hebben dit voorjaar al een speciale parlementscommissie opgericht over het thema. Daarbij gaat het over informatie geven, factchecken en burgers weerbaar maken. Zodat het schild gaat bijdragen aan meer vertrouwen.
Praktijkprofessor Europa van de Haagse Hogeschool Mendeltje van Keulen was griffier Europese Zaken bij de Tweede Kamer. Zij kijkt regelmatig voor Brusselse Nieuwe in brievenbus van de Tweede Kamer naar de post uit Brussel. Ook de column van Mendeltje van Keulen in je mailbox ontvangen? Abonneren kan hier voor slechts 5,50 euro per maand. Daarmee lever je een bijdrage aan de onafhankelijke journalistiek en opinie over Europese zaken die Nederland raken.
Aan de hand van Mendeltjes columns wordt in het boek ‘Post uit Brussel – Nederlandse invloed op Europees beleid’ beschreven hoe Nederlanders (meer) invloed op Brussels beleid kunnen hebben, in elke fase van het besluitvormingsproces. Dit handboek voor beïnvloeding van Europees beleid, is hier te bestellen.
