Het gaat om het terugdringen van de CO₂-uitstoot. Sinds het begin van de eeuw kunnen bedrijven nog wel uitstoten, maar daar hebben ze vergunningen (rechten) voor nodig. Wie meer wilde produceren (en uitstoten), kon vervolgens rechten bijkopen. Op die manier kreeg CO₂ een prijs.
Voor het idee: wie een ton CO₂ wil uitstoten, moet daar ongeveer 70 tot 80 euro voor betalen. In Nederland is Tata Steel een grote uitstoter met ongeveer 12 miljoen ton, gevolgd door Shell en Vattenfall.
Wat gaat er veranderen?
Om te beginnen houdt de EU vast aan het einddoel om in 2050 klimaatneutraal te zijn. In 2040 moeten de landen al grotendeels aan de afspraken voldoen door voor 90 procent neutraal te zijn. Die doelstelling mag sinds eind vorig jaar ook worden ‘gekocht’ in andere landen. Vijf procent van de reductie mag nu buiten de EU behaald worden
De Europese Commissie wil verder industrieën meer tijd geven. Dat doen ze door de gratis uitstootrechten die jaarlijks worden uitgedeeld langzamer af te bouwen dan aanvankelijk bedacht. De gedachte was altijd: we bouwen de mogelijkheid om gratis CO₂ de lucht in te slingeren langzaam af, dan worden bedrijven vanzelf klimaat- (/milieu-) vriendelijker. Dat lukte als je kijkt naar de uitstoot (zie grafiek): die werd elk jaar minder.
Het getal 4,4 speelt een belangrijke rol. Dat is namelijk het percentage waarmee vanaf 2028 het aantal gratis rechten wordt afgebouwd. De Europese Commissie zal voorstellen om dat naar beneden bij te stellen, naar waarschijnlijk 3,5 procent.
Gelijke monniken, gelijke kappen?
Nee, er zijn veel verschillen per sector. Zo moeten de staal-, aluminium- en cementbedrijven snel afbouwen. Het is de bedoeling om geen gratis rechten meer vanaf 2034 uit te delen. Dat heeft te maken met de internationale concurrentie. Andere staal- en aluminiumbedrijven in de wereld moeten namelijk een zogenoemde koolstofheffing aan de grens betalen (CBAM geheten), omdat in India of de Verenigde Staten de strenge regels van de EU niet gelden. Als Europa gratis rechten zou blijven uitdelen, dan is dat ongeoorloofde staatssteun.
Om de bedrijven in deze sector toch tegemoet te komen, denkt de Commissie aan nieuwe voorwaarden. Je krijgt alleen gratis uitstootrechten als er wordt geïnvesteerd in duurzaamheid. Of de plannen ongeschonden de eindstreep halen, is de vraag. In aanloop naar de presentatie hebben twaalf Europese klimaatraden gewaarschuwd dat het klimaatbeleid en daarmee het welzijn van huidige en toekomstige generaties in gevaar komen.
En die opvatting zie je ook terug in het standpunt van verschillende landen, waarbij opvalt dat het minder een klimaatdiscussie is, maar meer een discussie om de eigen industrie te beschermen. Duitsland staat op de bres voor de (oude) industrie, terwijl bijvoorbeeld Nederland opkomt voor de belangen van bedrijven die al fors geïnvesteerd hebben in nieuwe technologie.
Elke zondagochtend de nieuwsbrief Brussels Peil vol scherpe geopolitieke analyses, hardnekkige geruchten en heel veel Europees nieuws van de redactie in je brievenbus? Abonneer je hier gratis!
