Dankzij de Amerikaanse president Donald Trump en zijn regering nemen de spanningen rond Groenland weer danig toe. Maar waarom de VS het land zou willen inlijven, blijft onduidelijk. Om militaire redenen? Maar Groenland heeft de eigen verdediging in geval van een militair conflict al uitbesteed aan de Verenigde Staten – conform de defensie-overeenkomst van 1951. En in haar strategiedocument voor het buitenlands, veiligheids- en defensiebeleid voor 2024-2033 stelde de regering van Groenland het verder aanhalen van de betrekkingen met de VS centraal.

Of vanwege de mineralenrijkdom misschien? Tijdens het eerste termijn van Trump heeft Groenland al een partnerschapsovereenkomst met de VS gesloten over het beheer van de mineralensector. Maar misschien ervaart de huidige Amerikaanse regering het klimaat- en milieubeleid van Groenland als bedreigend voor uitbundige mijnbouwactiviteiten. 

Waarschijnlijk is het antwoord de combinatie van groot grondgebied (2,1 miljoen vierkante kilometer, dat is de helft van de Europese Unie) én kleine bevolking (56.500 inwoners). Die combinatie oefent op projectontwikkelaars en machtspolitici een onweerstaanbare aantrekkingskracht uit. Met Groenland erbij zou de VS in een klap ruim 20 procent aan oppervlakte kunnen winnen – ook al wordt een groot deel daarvan door landijs bedekt.

Bijzondere relatie

Via Denemarken onderhoudt Groenland ook een bijzondere relatie met de EU. In 1973 is het land samen met Denemarken toegetreden tot de toenmalige EEG. Twaalf jaar later heeft Groenland zich van de (inmiddels) EG losgemaakt. Sindsdien heeft het de status van ‘landen en gebieden overzee’ zoals vastgelegd in het Verdrag over de Werking van de Europese Unie (art. 198-204). 

Groenland is een van de dertien eilanden die deze status hebben, samen met onder meer de zes eilanden van tropisch Nederland. Deze landen en gebieden hebben rechten- en quotavrije toegang tot de Europese markt – zonder deel uit te maken van de interne markt, want zij zijn niet gebonden aan het acquis communautaire. Zij kunnen deelnemen aan bepaalde EU-programma’s, zoals Horizon en Erasmus+, en hun burgers hebben ook het EU-burgerschap.

In het nieuwe meerjarig financieel kader (voor 2028-2034) stelt de Europese Commissie voor om 999 miljoen euro aan steun te bestemmen voor de landen en gebieden overzee. Meer dan de helft daarvan, 530 miljoen, wil zij reserveren voor Groenland, met een focus op visserij, onderwijs en scholing, en groene groei (inclusief de duurzame winning van mineralen). Dat is maar liefst ruim 1.300 euro per inwoner per jaar. Een flinke aanvulling op de omvangrijke steun die Denemarken jaarlijks aan Groenland geeft – die alles bijeen ongeveer het tienvoudige bedraagt. Zou Trump dergelijke financiële lasten voor de sociale en economische ontwikkeling van de Groenlanders willen dragen? Bitter weinig wijst daarop.

Ondertussen gaat Trump wel door. En ook de NAVO zit niet stil. Vorig jaar lanceerde Canada al een speciale strategie, die nu als basis dient voor de nieuwe NAVO-plannen. Volg het nieuws op de voet met een abonnement op de Nieuwsbrief Veiligheid en Defensie. Daarin praat Yves Lacroix je elke twee weken bij over het laatste Europese defensienieuws dat voor Nederland interessant is.