Heel goed dat België de poot stijf heeft gehouden! Weliswaar om de verkeerde redenen, maar nu blijft de 210 miljard euro aan bevroren Russische tegoeden beschikbaar voor herstel van oorlogsschade in Oekraïne.
Eind 2024 bedroeg de directe materiële schade (aan gebouwen en infrastructuur) volgens de Wereldbank en de Europese Commissie al 176 miljard dollar. Daar komen nog individuele schadeclaims bij die de in Den Haag gevestigde Internationale Claims Commissie voor Oekraïne verzamelt. En de uiteindelijke financieringsbehoefte voor herstel en wederopbouw wordt op ruim 500 miljard dollar geraamd.
Gratis geld
Voor EU-lidstaten leek die 210 miljard euro ‘gratis voorhanden geld’, maar dat klopt natuurlijk niet. Die 210 miljard heeft Oekraïne uiteindelijk zelf hard nodig voor schadeherstel na de oorlog. En het is een illusie om te denken dat in een vredesakkoord van Rusland nog meer compensatie valt af te dwingen.
Het alternatief kwam na een nacht onderhandelen: een renteloze lening van 90 miljard euro aan Oekraïne. Vanwege de penibele financiële situatie van het land zal het uiteindelijk wel uitdraaien op een eeuwigdurende aflossingsvrije lening oftewel een schenking. Komt tijd, komt raad: de rekening daarvan schuiven EU-lidstaten liever nog even voor zich uit.
Juiste optie
De koninklijke weg zou zijn geweest om in de EU-begroting 2026 de helft van die 90 miljard op te nemen. Natuurlijk, 45 miljard euro is een forse uitgave; maar omgeslagen over alle EU-lidstaten overigens niet meer dan een kwart procent van hun nationaal inkomen. Die begroting voor 2026 is een paar weken geleden vastgesteld. Toen was deze financieringsbehoefte natuurlijk allang bekend, maar de gelegenheid om voor Oekraïne een afdoende voorziening te treffen hebben Raad, EP en Commissie voorbij laten gaan.
Best verklaarbaar, want door vele meerjarige uitgavenverplichtingen en door de onwrikbare uitgavenplafonds van het meerjarig financieel kader (MFK) resteert er weinig ruimte voor nieuwe beleidsprioriteiten.
Achterdeurtje
Maar goed, in het holst van de nacht hebben 24 van de 27 lidstaten een achterdeurtje voor gezamenlijke financiering gevonden “op basis van de door de EU-begrotingsmarge gedekte EU-leningen op de kapitaalmarkten”. Die begrotingsmarge moet nog wel opgerekt worden door aanpassing van het lopende MFK – daar schijnt geen van de lidstaten zich tegen te verzetten. En vervolgens staan 24 van de 27 lidstaten voor de lening aan Oekraïne garant – Tsjechië, Slowakije en Hongarije passen daarvoor.
Resultaat van dit gegoochel: naast een gemankeerde Eurobond het doorbreken van de eenheid van de EU-begroting. Een hellend vlak: straks mag iedere lidstaat zijn ‘eigen’ begrotingsposten gaan uitkiezen. Het belang van een flexibeler, op actuele beleidsprioriteiten gerichte EU-begroting – binnen een ruimer MFK – is nooit duidelijker aangetoond.
