De Begrotingscommissie van het Europees Parlement spreekt zich niet alleen uit over uitgavenprioriteiten, maar ook vóór nieuwe eigen middelen. Die moeten minstens 60 miljard euro per jaar opbrengen. Dat zou nodig zijn vanwege de financiële verplichtingen van de EU en voor financiering van gezamenlijke investeringen in Europese collectieve goederen.

Op zich hoeven daarvoor geen nieuwe eigen middelen te worden aangewezen. Hogere uitgaven kunnen immers worden gedekt door hogere afdrachten van lidstaten volgens de bni-sleutel. Die afdrachten – proportioneel aan het nationaal inkomen van de lidstaten – dekken nu driekwart van de financiering van het EU-budget (zie het oranje vlak in de grafiek).

Maar zowel de Europese Commissie als het Europees Parlement zoeken naar wegen om het aandeel van de ‘bni-middelen’ (bruto nationaal inkomen) te verminderen. Die afdrachten hebben, anders dan de traditionele eigen middelen (invoerrechten), het karakter van een nationale contributie. En die stimuleert het juste retour-denken: krijgen we als land wel genoeg terug voor onze bijdrage? Dat frustreert de prioriteit die de EU-begroting zou moeten toekennen aan het realiseren van meerwaarde op Europees niveau.

Het streven naar nieuwe eigen middelen heeft al geleid tot invoering van een plastic-heffing: 0,8 euro per kilo niet-gerecycled kunststof verpakkingsmateriaal. De grafiek toont de opbrengst ervan in donkergrijs.

Wat zijn de eigen middelen?

Vijf nieuwe eigen middelen heeft de Commissie vorig jaar voorgesteld: 

• 30 procent van de opbrengst van het bestaande emissiehandelssysteem ETS-1; 
• 75 procent van de opbrengsten van de koolstofgrensheffing (CBAM);
• Een heffing van 2 euro per kilo op e-afval (niet-verzamelde elektrische en elektronische apparatuur);
• Een opslag van 15 procent op het minimum-accijnstarief voor tabak (TEDOR);
• Een heffing op de netto-omzet van grotere bedrijven (CORE).

De eerste twee zijn heel logisch. De e-afvalheffing op zich ook wel, maar door de grote diversiteit aan apparaten (zoals lichte tablets en zware koelkasten) lastiger uitvoerbaar. Bij de tabaksheffing kun je je afvragen of een algehele verhoging van de minimumaccijns op tabak het achterliggende doel – ontmoediging van het roken – niet dichterbij brengt. En de omzetbelasting roept vooral politieke weerstand en economische verstoringen op.

Het diagram laat de verwachte opbrengsten zien: 58,2 miljard euro per jaar. Een kwart daarvan moet komen van aanpassingen in de huidige eigen middelen, zoals een lagere vergoeding voor inningskosten van invoerrechten (van 25 naar 10 procent) en afschaffing van de bestaande afdrachtkortingen. Dat vergroot de transparantie, maar stuit op weerstand van de Nederlandse regering.

De 60 miljard euro aan nieuwe eigen middelen waarop het Europees Parlement op mikt is dus erg ambitieus. Het zou al heel wat zijn om de helft te realiseren. Hoe dan ook zal de afdracht volgens de bni-sleutel veruit de belangrijkste inkomstenbron blijven.