We hebben een les geleerd, maar we zijn bovenal blij dat het goed afgelopen is. Dat was de boodschap van Eurocommissaris voor Migratie Magnus Brunner na afloop van het digitale spoedoverleg van de ministers van Migratie.

Aanleiding waren de gebeurtenissen in de Spaanse exclave Ceuta. Deze Spaanse stad op het Afrikaanse continent, aan de grens met Marokko, werd donderdag volgens de Europese Commissie bestormd door zo’n 75.000 mensen. Velen zwommen een stuk door de zee om de hekken te omzeilen en kwamen zo op Europees grondgebied terecht, met de hoop naar Europa te kunnen doorreizen en een verblijfsvergunning te krijgen.

Inmiddels is het overgrote deel van de mensen weer teruggekeerd naar Marokko, zei de Europese Commissie. De mensen die nog in Ceuta zijn en een poging wagen om door te reizen naar Europa, moeten worden tegengehouden door Spanje, zei Brunner. Dat komt omdat zij bij voorbaat al kansloos zijn om een verblijfsvergunning te krijgen. Marokko staat namelijk op de lijst met veilige landen. Marokkanen worden daarom standaard afgewezen in de asielprocedure.

Test geslaagd

“De crisis was een test van onze snelheid, weerbaarheid en solidariteit”, zei Brunner. “En voor de test zijn we geslaagd.” De Europese Commissie klopte zichzelf op de borst met de snelle reactie, en vooral met het resultaat: dat was volgens haar het gevolg van een uitstekende reactie van Spanje, dat samen met Marokko snel een manier had gevonden om afspraken te maken over de terugkeer van de migranten.

Niet iedereen gaf Europa een tien voor de test. Vanuit de perszaal kreeg Brunner vooral vragen over het gebrek aan solidariteit. Italië besloot na het zien van de beelden namelijk direct grenscontroles in te voeren, zodat de migranten daar niet terecht zouden komen. 22 andere lidstaten, waaronder Nederland, ondertekenden een brief waarin ze kritiek uitten op het beleid van Spanje, dat met het verlenen van verblijfsvergunningen voor arbeidsmigranten zonder papieren de situatie in Ceuta over zich zou hebben afgeroepen.

We konden dit verhaal alleen maken dankzij lezers die Brusselse Nieuwe steunen. Wil je verhalen als deze na de zomer blijven ontvangen? Neem een abonnement en zorg dat we dit soort artikelen kunnen blijven schrijven.

Grenzen dicht

Brunner had begrip voor het Italiaanse standpunt. “Mensen in Europa maakten zich zorgen na het zien van de beelden”, zei hij, en daar voegde de Eurocommissaris aan toe dat de landen bij uitzondering tijdelijke grenscontroles mogen invoeren als er een dreigende situatie is. De Commissie onderzoekt momenteel nog of de actie van Italië daaraan voldoet. “De situatie is inmiddels veranderd. De mensen zijn weer terug naar Marokko. Maar toen Italië het besluit nam om de grenscontroles in te voeren, wist de regering dat nog niet”, aldus Brunner.

Van kritiek op het Spaanse beleid was tijdens de videocall geen sprake, zei Brunner. Maar: “Het standpunt van de lidstaten die de brief verstuurden begrijp ik wel”, voegde hij eraan toe. Hoewel er geen directe link was tussen het uitdelen van verblijfsvergunningen en deze crisis, was het geen goed signaal aan de rest van Europa, stelde hij.

Instroom daalt

Ondanks de pluim heeft Europa volgens de Commissie wel zijn les geleerd. En die les is: doorgaan op de huidige voet. Dat betekent nog beter inzetten op samenwerking met landen als Marokko, en migratie nadrukkelijker betrekken bij gesprekken over handel en economie. Ook moeten de buitengrenzen beter bewaakt worden door extra budget voor Frontex, en moeten er betere afspraken komen met landen buiten de EU waar asielprocedures moeten plaatsvinden – precies zoals het Europese Asiel- en Migratiepact beoogt.

De instroom daalt, stipte Brunner aan. In Zweden is de instroom op het laagste niveau in veertig jaar, en ook in Denemarken is die historisch laag. “Europa heeft meer controle over migratie dan ooit. Wat de EU de afgelopen jaren heeft bereikt is indrukwekkend.”