Vluchtelingen mogen in detentiecentra buiten de EU hun asielaanvraag afwachten, oordeelt een belangrijke adviseur van het Hof van Justitie van de Europese Unie. Volgens advocaat-generaal Nicholas Emiliou moeten de rechten van migranten in zulke centra wel voldoen aan de Europese standaarden.

Het Hof van Justitie in Luxemburg buigt zich momenteel over een rechtszaak die een migrant heeft aangespannen tegen Italië. Deze Tunesiër diende een asielaanvraag in bij aankomst in Italië, maar die werd afgewezen. Omdat uitzetting naar Tunesië niet mogelijk bleek, werd hij vastgezet in een terugkeercentrum in de Italiaanse stad Bari. Een maand later werd hij overgebracht naar een detentiecentrum in Albanië, waar hij opnieuw een asielaanvraag indiende. Ook die werd afgewezen. De kern van de zaak is de vraag of hij het recht had om tijdens die procedure op Italiaans grondgebied te blijven.

Juridische bijstand

De Europese asielregels schrijven namelijk voor dat asielzoekers tijdens de behandeling van hun aanvraag in de verantwoordelijke lidstaat mogen verblijven. Toch oordeelt Emiliou nu dat het afwachten van een asielaanvraag in een land buiten de EU in principe niet in strijd is met het Europees recht.

Migranten die een aanvraag doen voor asiel moeten wel toegang hebben tot juridische bijstand, tolken, en contact met familie en autoriteiten, precies zoals ook verplicht is als migranten een aanvraag doen in Europa. Minderjarigen en andere kwetsbare personen moeten bovendien volledig beschermd worden, inclusief toegang tot gezondheidszorg en onderwijs.

Ingreep rechter

Het akkoord tussen Italië en Albanië zorgt al langer voor ophef. In het detentiecentrum in Albanië komen niet alleen vluchtelingen terecht in afwachting van hun asielaanvraag, ook zitten er mensen van wie de asielaanvraag is afgewezen. Zij kunnen vaak niet terug naar het land van herkomst, omdat dat land weigert hen terug te nemen. Italië hield hen in Albanië vast in afwachting van uitzetting. Maar de Italiaanse rechter stak er een stokje voor: zonder concreet uitzicht op daadwerkelijke terugkeer is detentie onder Europees recht niet toegestaan.

De Italiaanse premier Giorgia Meloni noemt de conclusie van de advocaat-generaal op X “belangrijk nieuws”. “Het bevestigt de legitimiteit van ons gekozen pad.” Volgens haar heeft Italië twee jaar in juridische onzekerheid geleefd door “geforceerde en ongegronde rechterlijke interpretaties”. Het is volgens de premier van Italië nu zaak om snel door te pakken om illegale migratie te verminderen.

Asielaanvragen buiten de EU

Het advies is ook voor Nederland van direct belang. Het kabinet-Jetten heeft in het coalitieakkoord vastgelegd dat asielaanvragen voortaan buiten Europa moeten worden ingediend en afgehandeld. Ook onderzoekt het de mogelijkheid voor terugkeerhubs buiten de EU. Dat zijn plekker waar uitgeprocedeerde asielzoekers hun uitzetting afwachten. Ondertussen werkt Europa hard aan regelgeving om het uitzetten van afgewezen asielzoekers te regelen. Onlangs werd een wet hierover aangenomen in het Europees Parlement.

Het advies van de advocaat-generaal is niet bindend, maar Europese rechters volgen het doorgaans wel. Een definitieve uitspraak wordt later dit jaar verwacht.

Europa, en het Nederlandse kabinet, proberen grip te krijgen op migratie. Met een abonnement op de Nieuwsbrief Migratie blijf je op de hoogte van alle ontwikkelingen. Elke twee weken praat Emma du Chatinier je bij met verdiepende verhalen, interviews en het laatste nieuws.