Het kan zomaar gebeuren. Volgende week is er een bijeenkomst in het Chinese Shenzhen. Officieel is het een bijeenkomst van 21 economieën uit Zuidoost-Azië (APEC). Het woord economie is bewust gekozen, zodat ook Hongkong (Chinees) en Taiwan (volgens China ook Chinees) kunnen deelnemen. Het is een belangrijk economisch forum, waar voorafgaand aan de politieke bijeenkomst ook de grote bazen van belangrijke bedrijven elkaar spreken. En het is niet voor niets in Shenzhen, want de regio is de thuisbasis van verschillende toonaangevende Chinese auto- en technologieconcerns, zoals BYD, Huawei en Tencent.

Op die top worden de wereldproblemen besproken, van energie (de situatie in het Midden-Oosten) tot Oekraïne. Dat gebeurt al zonder Europa. Maar er wordt ook gesproken over een speciale top aansluitend op, of in de marge van, de bijeenkomst tussen de drie grote wereldleiders Xi, Poetin en Trump. De angst is dat het daar ook gaat over de nieuwe wereldorde en invloed-zones. Maar zoals gezegd: zonder Europa.

Wie zijn er allemaal lid van de APEC?
Australië, Brunei, Canada, Chili, China, Hongkong, Indonesië, Japan, Zuid-Korea, Maleisië, Mexico, Nieuw-Zeeland, Papoea-Nieuw-Guinea, Peru, de Filipijnen, Rusland, Singapore, Taiwan, Thailand, de Verenigde Staten en Vietnam.

Maar we mogen toch aan tafel zitten?

Dat heeft met de gesprekken over een mogelijke vrede in Oekraïne te maken. De Amerikaanse onderhandelaar Jared Kushner heeft gezegd dat er geen akkoord over Oekraïne kan worden gesloten zonder Europa. Hij noemde met name de grote landen (Duitsland, Frankrijk, Italië en het Verenigd Koninkrijk). In de Amerikaanse visie zijn de Europeanen nodig om toe te zien op een eventueel akkoord. Bij de mogelijke ontmoeting in China moet het gaan over de invloedssferen. De Russen zullen proberen om daar steun te krijgen voor hun gedachte om de invloed van de NAVO aan de grenzen van het Russische rijk terug te dringen. En daarbij zitten de Europeanen niet aan tafel.

En dan is er nog de verdeeldheid

De vraag is steeds: wie praat er dan? Het compromis is nu dat, als het gaat over de wederopbouw na de oorlog en een mogelijk EU-lidmaatschap voor Oekraïne, medewerkers van Ursula von der Leyen (Europese Commissie) en António Costa (Europese Raad) meepraten. In de eindfase komen de voorzitters dan zelf in actie.

Verder zitten vertegenwoordigers van de E5 (Duitsland, Frankrijk, Italië, Groot-Brittannië en Polen), oftewel de Coalition of the Willing, aan tafel. De vertegenwoordigers stemmen hun standpunt vooral af met de NAVO.

Bij het team Europa, zoals het modern wordt genoemd, ontbreekt de naam van Kaja Kallas, de chef Buitenland. Ze wordt door veel landen, vanwege haar harde anti-Rusland opstelling als een risico beschouwd. Diplomaten omschrijven haar vaak als iemand die Russen eet bij het ontbijt.

De vraag is wat Europa kan bieden. De aloude akkoorden van Helsinki (1975) vormen nog steeds de basis van de Europese visie. Daar werden afspraken gemaakt over de territoriale integriteit van staten, de onschendbaarheid van landsgrenzen en het verbod op agressie. Maar ook over de invloedssfeer van het Westen en de toenmalige Sovjet-Unie. Rusland wil daar naar terug, maar er lijkt vooralsnog niemand in Europa bereid om op dit moment serieus over die optie na te denken.

Elke zondagochtend gratis de scherpe geopolitieke analyses van onze hoofdredacteur Bert van Slooten, hardnekkige geruchten en heel veel Europees nieuws van de redactie in je mailbox? Abonneer je gratis via deze link!