“Maastricht is een beetje Europa in het klein”, vertelt burgemeester van Maastricht Wim Hillenaar (CDA) na een vraag over het belang van de Europese Unie voor zijn stad. De inwoners van Maastricht wonen, werken en studeren over de grenzen heen. “Het is een uitzonderlijke positie.”

Dat betekent ook dat het belang van Europa voor Maastricht groot is. Zo loopt Hillenaar, samen met de inwoners, regelmatig tegen problemen aan. “Verschillen in hoe landen dezelfde Europese regels uitvoeren, kunnen leiden tot knelpunten die wij dagelijks merken”, zegt hij. “Op het gebied van mobiliteit, arbeidsmarkt, sociale zekerheid en duurzaamheid.”

Drielandenpunt

Het meest tastbare voorbeeld daarvan is de trein. Maastricht ligt op het kruispunt van Nederland, België en Duitsland, en een rechtstreekse treinverbinding tussen die drie landen klinkt logisch. Maar de landen de spoorlijnen van de landen voldoen elk aan verschillende technische eisen. Je kunt er bovendien geen treinkaartje aanschaffen waarmee je in alle drie de landen kan reizen. “Ondanks de jarenlange inzet hierop, blijft het een uitdaging.”

Op de arbeidsmarkt is het niet anders. Wie over de grens werkt, heeft te maken met drie aparte stelsels voor belastingen, sociale zekerheid en verzekeringen. “Dat maakt het er voor grenswerkers niet eenvoudiger op.”

Ook op gebied van energie loopt Maastricht tegen problemen aan. Lokaal opgewekte stroom delen of elektriciteitsnetten koppelen is technisch mogelijk, maar iedere lidstaat heeft eigen regels en tarieven. “Daardoor is het minder eenvoudig dan het zou kunnen zijn.” In Brussel pleit Hillenaar daarom voor meer ruimte om te kunnen experimenteren. “Maastricht kan een proeftuin zijn voor oplossingen die later breder in Europa toepasbaar zijn.”

Zeggenschap

Brussel werkt op dit moment aan een nieuw meerjarig budget voor de periode na 2027. Dat is het zogeheten Meerjarig Financieel Kader. De plannen die nu op tafel liggen, baren Hillenaar zorgen. Brussel wil steeds meer subsidiegeld via nationale plannen laten lopen, in plaats van rechtstreeks naar regio’s en steden.

“Wij zijn daar geen voorstander van”, zegt hij. “Het maakt maatwerk veel moeilijker. De korte lijnen over de landsgrenzen heen, die er nu vaak zijn, worden dan minder vanzelfsprekend. Juist voor een grensregio als de onze zijn die directe verbindingen van groot belang.”

Hillenaar vreest dat lokale besturen straks minder te zeggen hebben over hoe Europees geld in hun regio wordt besteed. “We blijven onmisbaar in de uitvoering, maar we moeten waken voor het behoud van lokale invloed op de inhoud.”

Lege handen

Om die onvrede in Brussel te laten klinken, reist Hillenaar zelf enkele keren per jaar naar de Europese hoofdstad. De lobby coördineert hij vanuit zijn eigen portefeuille als burgemeester, en een vast team gaat meerdere keren per kwartaal. Gesprekspartners zijn medewerkers van de Europese Commissie, Europarlementariërs die relevant zijn voor de regio en de Nederlandse vertegenwoordiging bij de EU.

Zijn gouden tip voor lokale bestuurders die voor het eerst de Brusselse wandelgangen betreden: “Nooit met lege handen reizen. Neem concrete voorbeelden mee die passen bij jouw situatie. Brussel is een groot en complex speelveld. Zonder een sterk netwerk en een duidelijke boodschap raken stadsbelangen snel op de achtergrond.”

Niet alleen de problemen met de grens brengt hij aan de orde, maar ook praat Hillenaar in Brussel over de komst van de Einstein Telescoop. Dat is een onderzoekzoekscentrum in het grensgebied van Nederland, België en Duitsland waarmee wetenschappers trillingen uit het heelal willen meten. Hillenaar ziet dat centrum graag naar zijn gemeente komt, maar als dat niet lukt is het ook geen probleem: “Dan hebben we als regio alsnog laten zien dat we grensoverschrijdend en strategisch kunnen samenwerken aan een ambitieus project.”

Verkiezingen

Of Europa ook een thema is bij de aankomende gemeenteraadsverkiezingen? “Europa speelt op de achtergrond een grote rol in veel lokale vraagstukken: duurzaamheid, mobiliteit, economie en veiligheid. Maar dat betekent niet automatisch dat het een expliciet campagnethema wordt”, zegt Hillenaar.

In Maastricht ziet hij toch meer Europese accenten in verkiezingsprogramma’s dan in de meeste andere Nederlandse gemeenten. Logisch, zegt hij, want de Europese impact is hier tastbaarder dan waar dan ook in Nederland. “De impact is er wel, maar hij is niet altijd zichtbaar.”

Of het nieuwe gemeentebestuur het Europese beleid van de gemeente zal bijsturen, is nu nog niet te zeggen. “De kernopgaven blijven: grensoverschrijdende samenwerking, mobiliteit, verduurzaming. Wat kan verschuiven zijn de accenten en hoe zichtbaar je als stad bent in Brussel.”

Op 17 maart, aan de vooravond van de gemeenteraadsverkiezingen, is er een debat in Nieuwspoort. Te gast zijn wethouders René Jansen, Judith Sargentini en Europarlementariër Jeannette Baljeu (VVD). Zij gaan met elkaar in gesprek over Europa, de gemeente en veel meer. Geef je hier op.