De EU is volop handels- en samenwerkingsakkoorden met landen op verschillende continenten aan het sluiten. Daarmee wil zij haar strategische autonomie versterken. Kan dat ook dichterbij huis, met het Verenigd Koninkrijk? Is na Brexit weer een toenadering tussen de EU en het VK mogelijk? Ook in dit geval lijkt de Amerikaanse president Donald Trump partijen bij elkaar te brengen. De Britten hebben moeten ervaren dat de speciale relatie met de VS weinig inhoudt. En Brexit levert slechts economische schade en stagnatie op.

De huidige Labour-regering zoekt voorzichtig weer toenadering tot de EU. Voorzichtig, want terugkeer in de douane-unie, laat staan in de interne markt, blijft taboe. Vanuit het continent bezien wordt vooral waarde gehecht aan de bijdrage die de Britse krijgsmacht kan leveren aan de gemeenschappelijke verdediging. De wederzijdse toenadering krijgt vorm via jaarlijkse EU-VK-toppen en in specifieke samenwerkingsprojecten.

Uitwisseling

Zo gaat het VK in het academisch jaar 2027/28 weer deelnemen aan het Erasmus+-programma dat jongeren faciliteert om in een ander EU-land te studeren. De afspraak is voorlopig voor een jaar; voor een meerjarige afspraak is het wachten op het nieuwe meerjarig financieel kader (de begroting) van de EU voor 2028-2034. Het Verenigd Koninkrijk gaat hiervoor 570 miljoen pond aan de EU betalen. Dit terwijl waarschijnlijk meer EU-studenten de oversteek naar het VK gaan maken, dan Britse studenten naar het continent. 

Britten blijven allergisch voor vrij personenverkeer, maar voor internationale contacten die jongeren kunnen opdoen hebben zij geld over. De convergentie en divergentie (de naar elkaar toegroeien of uit elkaar groeien) tussen het VK en de EU wordt bijgehouden in een Divergence Tracker. De vijftiende aflevering, die het laatste kwartaal van 2025 bestrijkt, signaleert:

• Negentien gevallen van ‘passieve’ divergentie, waarbij het VK ontwikkelingen in EU-regelgeving en -beleid niet volgt. Een voorbeeld: de versoepeling door de EU van het verbod op nieuwe benzine- en dieselauto’s vanaf 2035;
• Acht gevallen van ‘actieve’ divergentie door het VK, zoals de versoepeling van toezichtregels op de Britse financiële sector;
• Zeven gevallen van toenadering (waaronder de Britse deelname aan Erasmus+).

De grafiek laat zien welke beleidsvelden de gevallen van divergentie (rood) en convergentie (groen) betreffen. Het vele rood bij ‘digital & data’ is vooral te danken aan de handhaving door de EU van de digitaledienstenverordening (DSA). En bij ‘trade’ gaat het om verschillende handelsakkoorden.

Vervolgstappen

Wat zijn logische vervolgstappen op het toenaderingspad? Afspraken over veterinaire en fytosanitaire eisen (SPS geheten) om het onderlinge verkeer van voedsel te vergemakkelijken. En openstelling voor het VK van het SAFE-programma voor gezamenlijke defensieaankopen. Dat is in wederzijds belang en hoeft de integriteit van de interne markt niet aan te tasten.