“Nederland moet weer een land worden dat gezag inneemt in Europa en in de wereld wordt gerespecteerd.” Met die woorden presenteerde beoogd premier Rob Jetten het coalitieakkoord dat D66 heeft gesloten met CDA en VVD. Het akkoord vormt de basis voor een minderheidskabinet dat zich duidelijk wil onderscheiden binnen de Europese Unie, al blijven veel keuzes nog open.

Europa speelt een duidelijke rol in het akkoord. De Europese Unie moet volgens de partijen onafhankelijker worden en sneller besluiten nemen, onder meer op het gebied van defensie, energie en economie. Daarbij verwijzen zij naar de rapporten van Mario Draghi en Enrico Letta, die pleiten voor een sterker en slagvaardiger Europa. Hoe het aanstaande kabinet die voorstellen in Brussel concreet wil omzetten in beleid, staat er niet bij.

Rechtsstaat in Europa

Wel zijn de partijen duidelijk over de rechtsstaat. Lidstaten die Europese afspraken schenden, moeten volgens het regeerakkoord harder kunnen worden aangepakt. De partijen willen dat de Europese Unie daadkrachtiger optreedt tegen landen die de rechtsstaat ondermijnen en daarbij alle beschikbare instrumenten inzet. In dat verband wordt ook verwezen naar de artikel 7-procedure, waarmee een lidstaat zijn stemrecht kan verliezen. Daarnaast pleiten de partijen voor het afschaffen van unanimiteit bij besluitvorming over het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid. Ook willen zij in Europees verband werken aan een Europese sanctie-instelling, om sancties tegen Rusland en andere landen effectiever te handhaven.

Koploper op EU-defensie

Op defensie zetten de partijen zwaar in. Nederland moet volgens het akkoord vooroplopen in Europese defensiesamenwerking binnen de NAVO. Om de NAVO-norm van 3,5 procent van het bbp te halen, introduceren de partijen een zogeheten vrijheidsbijdrage. Die wordt verwerkt in de inkomstenbelasting en via een hogere premie voor werkgevers.

Hoewel de partijen tegen eurobonds blijven – gezamenlijke Europese leningen waarvoor lidstaten garant staan – steunen zij wel het Europese SAFE-instrument. Dat is een leenprogramma waarmee EU-landen gezamenlijk geld kunnen aantrekken voor defensie-investeringen. Volgens het regeerakkoord moet SAFE ook openstaan voor nauwe bondgenoten buiten de EU, zoals het Verenigd Koninkrijk, Noorwegen en Canada.

Verder willen de partijen onderzoeken of een intergouvernementeel Europees Defensiemechanisme (EDM) mogelijk is. Dat zou een samenwerkingsvorm zijn buiten de bestaande EU-verdragen, waarin landen samen defensiecapaciteit opbouwen. Ook pleiten zij voor een Europees alternatief voor Five Eyes, het inlichtingenverband van onder meer de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk, om informatie beter te delen tussen Europese veiligheidsdiensten.

Europees klimaatbeleid

Naast defensie committeert het aanstaande kabinet zich aan het Europese klimaatbeleid en zegt het te werken aan een “moderne en toekomstgerichte Europese begroting”. Concrete uitspraken over het huidige voorstel van de Europese Commissie voor het nieuwe Meerjarig Financieel Kader ontbreken. Verder willen de partijen toewerken naar een Europese vliegtaks, een EU-breed PFAS-verbod en vereenvoudiging van de privacyregels (AVG). Ook moet het makkelijker worden voor inwoners van Caribisch Nederland om te stemmen bij de Europese verkiezingen.

Kanttekeningen

Tegelijk plaatsen zowel Jetten als informateur Rianne Letschert een duidelijke kanttekening. Het regeerakkoord is geen dichtgetimmerd plan. “Dit zijn onze keuzes, maar zodra we op het bordes staan, nodigen we alle partijen uit om mee te denken en deze keuzes verder uit te werken”, zei Jetten. Letschert waarschuwde dat dit proces tijd en overleg vergt. “De aanstaande bewindspersonen moeten investeren in een goed koffieapparaat en het gesprek aangaan met de Tweede Kamer en het maatschappelijk middenveld.”

Jetten blijft optimistisch. “Wat wij met 66 zetels doen, kan uiteindelijk leiden tot beleid dat langer meegaat en breder wordt gedragen”, aldus de beoogd premier.

Meer Nederlands nieuws met een Europees tintje? In onze nieuwsbrief De Dagvangst praat hoofdredacteur Bert van Slooten je samen met de redactie elke ochtend bij met het laatste nieuws. Abonneer je nu en maak daarmee onafhankelijke journalistiek mogelijk.