Christine Lagarde treedt begin februari terug als president van de Europese Centrale Bank (ECB). Er circuleren twee namen voor de opvolger van Lagarde: naast voormalig DNB-president Klaas Knot zijn ex-collega bij de Spaanse centrale bank Pablo Hernández de Cos. Die is nu baas van de Bank for International Settlements (BIS) in Bazel. De BIS wordt wel de centrale bank der centrale banken genoemd. 

Wie Lagarde mag opvolgen, beslist de Europese Raad. Gelukkig is unanimiteit niet vereist. Een besluit over deze kwestie wordt genomen door een ‘versterkte gekwalificeerde’ meerderheid van stemmen van de eurozone-lidstaten. Dat zijn er nu 21. Ten minste 16 daarvan moeten vóór stemmen, en de voorstemmers moeten bovendien minstens 65 procent van de bevolking vertegenwoordigen.

Wim Duisenberg was de eerste president van de ECB, van 1998 tot eind 2003. Sinds die tijd is de ECB in omvang en takenpakket fors gegroeid. Het aantal lidstaten verdubbelde zowat, van 11 naar 21. De ECB-staf vertienvoudigde, van 500 naar 5.000 mensen. En in de tussentijd is de ECB toezicht gaan uitoefenen op de 108 grootste banken in de eurozone.

Het grotere takenpakket van de ECB vloeide vooral voort uit de grote financieel-economische crisis die in 2008 begon. De financiële stabiliteit van de eurozone stond toen op het spel. Uiteindelijk heeft de ECB een vangnetfunctie als ‘lender of last resort’ op zich genomen. Denktank Bruegel heeft die ontwikkeling mooi schematisch in beeld gebracht, voor achtereenvolgens het monetaire beleid, de toezichtrol, crisisfinanciering en het betalingsverkeer.

In het monetaire beleid heeft de ECB nieuwe instrumenten ingevoerd, vooral om het ‘whatever it takes’ kracht bij te zetten waarmee de toenmalige ECB-president Mario Draghi de vertrouwenscrisis rond de euro in 2012 wist te bezweren. Vanaf 2014 is de ECB direct toezicht gaan uitoefenen op de grootste banken. In dat toezicht wordt nu ook aandacht gegeven aan klimaatrisico’s.

In het kader van crisisfinanciering ging de ECB samen met de Europese Commissie en het IMF deel uitmaken van de zogenoemde Troika. Deze onderhandelde met o.a. Griekenland over steunpakketten. En in het betalingsverkeer is de ontwikkeling van de digitale euro een belangrijke vernieuwing.

De directie van de ECB telt nog steeds zes leden. Vanwege het sterk uitgebreide takenpakket suggereert Bruegel een uitbreiding naar acht leden. Mocht Knot Lagarde gaan opvolgen, dan zal de zittingstermijn van de huidige directeur uit Nederland, Frank Elderson, voortijdig eindigen. Het is namelijk een goede gewoonte dat een land met niet meer dan één persoon in de ECB-directie zitting heeft.