Veel speelruimte heeft hij niet met een Duitse bondskanselier die nauwelijks manoeuvreerruimte heeft, een Franse president die nog één keer een hoofdrol wil spelen op het Europese toneel en een groot aantal leiders die verkiezingen vrezen. Het eerste dreigement ligt al op tafel. Costa wil in december, als de besluiten moeten vallen, de leiders desnoods tot kerstmis in Brussel houden. De vergadering begint op 17 december.

Wie wil wat?

Laten we met de frugals (de zuinige landen, de verstandige lidstaten) beginnen. Duitsland en ook Nederland eisen bezuinigen. Nieuwe uitgaven zijn prima, maar dan moet er eerst geld worden gevonden. Premier Jetten benadrukte vorige week tijdens zijn wekelijkse persconferentie dat er scherpe keuzes gemaakt moeten worden. Als we in Nederland vragen om de boel op orde te houden, moet dat ook in Europa, volgens de premier. Het kabinet wil best geld uitgeven, maar daar moet wel wat tegenover staan. “We mogen burgers niet op hoge kosten jagen zonder die Europese begroting te vernieuwen. Er moet dan ook een beter voorstel op tafel komen dan wat er nu ligt.”

Zweden zit ook in het kamp van de zuinigen. Het maakt volgens de huidige minister Jessica Rosencrantz (lid van de gematigde samenwerkingspartij) niet uit dat er een nieuwe regering (sociaaldemocratisch) komt. “Als we op tijd tot een akkoord willen komen, moet het budget substantieel naar beneden met “bezuinigingen van enkele honderden miljarden euro’s”, aldus Rosencrantz.

En de Duitsers?

Duitsland zit nog steeds in het kamp van de zuinigen. Niet meer geld naar Brussel blijft het uitgangspunt van bondskanselier Merz. Hij mag, na de verkiezingsnederlagen, verder van de premiers van de deelstaten. Maar daar zit wel een adder onder het gras. Voor de deelstaten (de regio’s) zijn de regionale fondsen van Brussel van belang. Merz kan dus niet zomaar akkoord gaan met bezuinigingen op die regionale fondsen. Het plan ligt op tafel om die fondsen samen te voegen met het geld voor het landbouwbeleid. Dat voorstel levert fors geld op om te investeren in nieuw beleid.

Wat is de oplossing?

Twee woorden komen vaak terug. Bezuinigen en extra eigen middelen. En dan zijn er nog een aantal begrotingstrucjes. Zo kan je uitgaven naar achteren zetten; uitstellen, zoals bijvoorbeeld het later aflossen van het geleende geld voor het coronaherstelfonds. Dat zorgt voor een beetje lucht.

Nieuw geld lenen is een oplossing die door een aantal landen wordt bepleit, maar die weg is uitgesloten, omdat Duitsland, Nederland en andere zuinige landen dat zullen vetoën. Bezuinigen is eveneens moeilijk, omdat Spanje en Italië, maar ook Griekenland (de vrienden van de cohesie), vasthouden aan de huidige uitgaven voor de landbouw en de verschillende regio’s.

Uit Italië klinkt het geluid dat de regering van premier Giorgia Meloni bereid is om alle maatregelen om de EU concurrerender te maken (het rapport van Draghi) op te offeren als op die manier de landbouw en de cohesiegelden kunnen worden beschermd. Het traditionele beleid moet worden beschermd, is het motto van het kabinet. Verder vinden ze dat er op het ambtelijk apparaat kan worden bezuinigd.

Extra geld kan er ook komen door meer eigen middelen voor Brussel, zodat de begroting niet meer afhankelijk is van de bijdragen uit de lidstaten. Maar ook die eigen middelen zijn niet populair. Of het nu gaat om belasting op rookwaren (vooral de vapes), klimaatmaatregelen of de douanerechten, er is overal weerstand. Om te beginnen de principiële vraag: van wie is het douanegeld? Nederland botst daarop altijd met de Europese Commissie. Ons land vindt dat goederen die onder andere in Rotterdam of Vlissingen binnenkomen, Nederland binnenkomen. De Europese Commissie vindt dat de buitengrenzen van de EU bepalend zijn en meent dat Brussel recht heeft op het merendeel van de heffingen die worden opgelegd.

En dan is er nog de politieke vraag: Krijgt Europa niet te veel macht als het zelf belasting mag gaan innen? Hoe zelfstandig zijn de aangesloten landen dan nog? Om te onderstrepen dat eigen middelen niet de oplossing zijn voor alle problemen, zei de Duitse minister Krichbaum deze week dat het een hersenschim is om te denken dat bezuinigingen kunnen worden voorkomen en alles met eigen middelen kan worden gefinancierd.”

Elke zondagochtend gratis de scherpe geopolitieke analyses van onze hoofdredacteur Bert van Slooten, hardnekkige geruchten en heel veel Europees nieuws van de redactie in je mailbox? Abonneer je gratis via deze link!