Van Venezuela, naar vredesbesprekingen in Parijs, naar een mogelijke overname van Groenland en dan worden er tussendoor ook nog eens twee olietankers geënterd. Oud-Europarlementariër Sophie in ’t Veld omschreef het deze week als knielen voor de Amerikaanse president Donald Trump en het kussen van zijn ring. “Europese leiders zijn te bang, te afwachtend en te verdeeld om van zich af te bijten.”

Klopt dat?

Als we kijken naar de laatste maand wel. Tijdens de Europese Top werd het oorspronkelijke plan om geld te lenen aan Oekraïne (via bevroren tegoeden van Russische miljardairs) van tafel geveegd. De leiders konden het niet eens worden. De handelsovereenkomst met Latijns Amerika (Mercosur) kon vanwege onderlinge verdeeldheid niet worden ondertekend.

En het duurde lang voordat er reacties kwamen op de Amerikaanse overval in Venezuela, waarbij president Maduro en z’n partner werden ontvoerd. Maar ook de reactie op de uitspraken van Trump dat hij Groenland wilde hebben, liet even op zich wachten. Pas nadat de Deense premier Mette Frederiksen boos de andere leiders belde kwam er een brief waarin acht leiders duidelijk maakten dat er niets met Groenland kan gebeuren zonder instemming van de bevolking.

Nederland ondertekende de brief overigens niet. Premier Schoof werd niet gebeld. We schaarden ons wel achter de verklaring via zijn bericht op X.

Verder was er nog de ruzie over de sociale mediaplatforms en de Europese wetgeving. De Amerikanen zijn zo boos dat ze de architect van die wetten (die de consumenten moeten beschermen) op een zwarte lijst hebben gezet. Oud Eurocommissaris Thierry Breton mag nu de Verenigde Staten niet meer in. De analyse zoals onder andere In ’t Veld die maakt wordt door meerdere leiders gedeeld. De al eerder genoemde Deense premier Mette Frederiksen en de Franse president Emmanuel Macron sloegen in hun toespraken eind vorig jaar eveneens een bijzonder strijdbare toon aan. In 2026 is de keuze duidelijk: of de EU laat zich gelden, of ze verdwijnt van de strategische kaart.

Kan het tij nog keren?

In de optimistische Europese versie altijd. Maar het wordt wel penibel. Tijdens de laatste top in december kregen de Duitse bondskanselier en de Franse president het met elkaar aan de stok. President Macron was niet blij met de manier waarop de Duitsers (zowel bondskanselier Merz als voorzitter Von der Leyen) probeerden het geld voor Oekraïne te regelen. Dat mislukte uiteindelijk omdat de Belgische premier De Wever weigerde mee te werken, maar in Frankrijk werd vooral boos gekeken naar Duitsland en de invloedrijke grote christendemocratische partij die ondanks alle bezwaren het geld hadden willen gebruiken. De aloude as (de motor) van de Europese Unie liep daardoor even vast.

Maar zoals de wijsheid luidt: elk nadeel heeft z’n voordeel; opeens zijn gezamenlijke leningen (eurobonds) mogelijk. Er zijn mogelijkheden gevonden om veto’s te omzeilen (vooral van Hongarije en Slowakije) als het over de sancties gaat. Door de maatregelen een andere juridische basis te geven kan nu opeens met een gekwalificeerde meerderheid worden besloten. Begin februari willen de regeringsleiders proberen een antwoord te vinden op de nieuwe weg die de EU moet inslaan. Op een informele top. Volgens de Poolse premier Donald Tusk moet er dan wat gebeuren. “Niemand neemt een zwak en verdeeld Europa serieus, niet de vijanden, maar ook niet de bondgenoten. We moeten in onze kracht geloven, onszelf bewapenen en meer verenigd blijven dan ooit. Eén voor allen, allen voor één. Anders zijn we verloren.”

De man uit het land van de drie musketiers (die van ‘één voor allen… etc.’), Macron noemde in een toespraak voor de Franse ambassadeurs de huidige situatie een nieuwe vorm van kolonialisme. Hij sprak over een strategische noodtoestand. “Het risico bestaat dat Europa wordt verzwakt en de laatste plek is waar we de spelregels hanteren die anderen niet meer naleven.” Ook Mette Frederiksen heeft een idee. Ze wil de digitale giganten, die miljarden hebben vergaard “ten koste van anderen, met name onze kinderen”, min of meer dwingen om dat geld te investeren in Europa.

Volgens In ’t Veld moet er vooral op nationaal niveau wat gebeuren. “Nationale overheden zien de EU als rivaal en holden haar de afgelopen twintig jaar volledig uit. En Trump is niet gek, die ziet ook dat onze leiders het niet over hun hart kunnen verkrijgen om over hun eigen schaduw heen te stappen en met één mond te spreken.”

Daardoor kan Trump zijn gang gaan, stapje voor stapje, terwijl Europa blijft toekijken, vreest ze. “Stel dat de Amerikanen straks opeens in Groenland staan, denk jij dan dat Frankrijk en Duitsland militairen sturen om ze te verdrijven? Echt niet. Wij zullen buigen.”