Hoge energieprijzen en goedkope import zetten de Europese chemie onder druk. Nederland neemt nu plaats in een nieuw Europees adviesorgaan dat moet aangeven welke stoffen en fabrieken te belangrijk zijn om te laten verdwijnen. Dat is noodzakelijk, zei demissionair minister van Klimaat en Groene Groei Sophie Hermans bij de start van het samenwerkingsverband. “De sector staat onder druk door hoge energieprijzen en wereldwijde overproductie. Met deze alliantie verkleinen we onze afhankelijkheid van landen buiten de Europese Unie”, aldus Hermans.

Het gaat om de zogeheten Critical Chemicals Alliance. De oprichting volgt uit het actieplan voor de chemische industrie dat de Europese Commissie afgelopen zomer presenteerde. Daarin waarschuwde Brussel dat zonder ingrijpen meer chemische fabrieken in Europa zullen sluiten. De kern van het beleid bestaat uit het verlagen van energiekosten, het verminderen van regeldruk en het beter beschermen van de Europese markt tegen goedkope import van buiten de EU.

Het gaat al langer slecht met de chemiesector in Europa en Nederland, die grondstoffen maakt voor onder meer medicijnen, kunststoffen, kunstmest, batterijen en defensietoepassingen. Uit een analyse van ING blijkt dat de chemische productie in Nederland in de eerste maanden van 2025 ongeveer 20 procent lager lag dan in eerdere jaren, vooral door hoge energieprijzen en afnemende vraag. Cijfers van Eurostat laten zien dat ook de chemische productie in de EU structureel onder druk staat.

Advies

De alliantie krijgt een adviserende rol. Lidstaten, chemiebedrijven, wetenschappers en regionale overheden werken samen om vast te stellen welke chemische stoffen en productielocaties strategisch belangrijk zijn voor Europa. Dat moet leiden tot een Europese lijst van ‘kritieke’ moleculen en fabrieken die essentieel zijn voor de economie en de leveringszekerheid. Een plek op die lijst betekent niet automatisch financiële steun. Wel moet het voor deze bedrijven eenvoudiger worden om steun te ontvangen, bijvoorbeeld via compensatie voor hoge energieprijzen of toegang tot Europese investeringsfondsen. Ook kan de lijst worden gebruikt om gerichter toezicht te houden op import en afhankelijkheden van derde landen.

De Critical Chemicals Alliance heeft geen beslissingsmacht. De Europese Commissie gebruikt de adviezen als basis voor mogelijk nieuw beleid of wetgeving. De eerste adviezen worden later dit jaar verwacht; eventuele vervolgstappen volgen in 2026.

In het Europees Parlement werd eerder verdeeld gereageerd op het actieplan van de Europese Commissie. Zij waren met name kritisch op mogelijke versoepelingen van het gebruik van bijvoorbeeld PFAS voor toepassingen in de defensie-industrie. “Deze regels zijn er om de gezondheid van miljoenen Europeanen te beschermen en die gooit de Commissie nu overboord voor de winstmarge van een paar chemiereuzen”, zei Europarlementariër Bas Eickhout eerder. “Het is onnodig, gevaarlijk.”

Meer Nederlands nieuws uit Brussel? Abonneer je dan nu op de Dagvangst en ontvang elke ochtend (ma, di, wo en do) vers nieuws van de redactie exclusief en rechtstreeks in jouw mailbox.