Toen in 2005 het Europese emissiehandelssysteem (ETS) werd geïntroduceerd, was hoogleraar regionale economische dynamiek Henri de Groot direct enthousiast. “Het is een ontzettend slim en efficiënt beleidsinstrument”, verklaart de econoom. Dankzij ETS geldt er namelijk een limiet op de hoeveelheid koolstof die bedrijven mogen uitstoten om de klimaatdoelen te bereiken. Grote leveranciers krijgen daardoor twee opties: verduurzamen of betalen voor zogeheten emissierechten. Het aantal beschikbare rechten wordt ieder jaar minder, totdat Europa uiteindelijk helemaal is overgestapt op groene alternatieven.
Momenteel wordt ETS door de Europese Commissie herzien. “De negatieve effecten van ETS vallen vooralsnog mee”, aldus De Groot. Toch willen verschillende lidstaten, lobbygroepen en leden van het Europees Parlement deze gelegenheid aangrijpen om de ‘koolstoftaks’ te verzwakken. Volgens De Groot en andere onderzoekers is dat zeer onverstandig. De Nederlandse Wetenschappelijke Klimaatraad roept daarom de Europese Unie op om het emissiehandelssysteem niet af te zwakken. Ook Klimaatraden uit onder meer Hongarije, Zweden en Portugal scharen zich achter die boodschap.
Bloed ruiken
“Het klimaatprobleem is een serieuze bedreiging voor onze welvaart en we hebben dankzij ETS een efficiënt systeem om het te bestrijden”, vertelt De Groot. “Maar op het moment dat je voorgenomen beleid en ambities aanpast, wordt het alleen maar ingewikkelder om de klimaatdoelen te bereiken.” Het onderling gemor over het instrument doet volgens de onderzoeker af aan de geloofwaardigheid van ETS, zeker als de Commissie zich daar ook nog naar zal voegen: “Het is belangrijk consistent te blijven. Onzekerheid leidt alleen maar tot uitstel van noodzakelijke investeringen: marktpartijen ruiken dan bloed.”
Waarom is de discussie over ETS de afgelopen maanden zo opgelaaid? Dat heeft deels te maken met de herziening en de voorbereidingen voor ETS2, waardoor ook het emissiesysteem ook voor de kleine industrie en huishoudens zal gelden. “ETS1 kon niet alles afdekken, dus het is logisch dat die uitbreiding er komt”, beschrijft De Groot.
Daarnaast zijn de energieprijzen sinds de uitbraak van de oorlog in het Midden-Oosten flink gestegen en worden er vragen gesteld over de concurrentiepositie van de Europese Unie. Die zorgen herkent De Groot. “Maar je kan niet met één instrument twee doelen dienen”, stelt de econoom. “Voor het verstevigen van de concurrentiepositie zijn er andere middelen beschikbaar.” De Wetenschappelijke Klimaatraad denkt daarbij aan het inzetten op scholing, onderzoek en ontwikkeling en verdieping van de Europese kapitaalmarkt.
Toekomstige generatie
Volgens de Klimaatraad zal het vereenvoudigen van ETS kort verlichting kunnen geven, maar snijdt Europa zich op de lange termijn in de vingers door afhankelijk te blijven van fossiele brandstoffen. Daarnaast zou een afzwakking bedrijven die niet hebben geïnvesteerd in verduurzaming belonen.
De Groot vreest dat een versoepeld ETS het wereldwijde klimaatbeleid in gevaar brengt. “Als we de ambities terugschroeven, zelfs als dat tijdelijk is, dan leggen we grotere opgaven in de toekomst neer”, beschrijft hij. Nationale overheden zullen dan extra werk moeten verzetten om de doelstellingen te behalen, wat mogelijk leidt tot onderlinge verschillen die het Europese systeem nu juist tracht te voorkomen.
“Door uitstel worden de problemen alleen maar groter voor de toekomstige generatie”, verzucht de econoom. “En daar ligt al een behoorlijke rekening.”
Nederland
De oproep van de wetenschappers vond steun in Brussel. Onder meer Teresa Ribera, uitvoerend vicevoorzitter van de Europese Commissie, verwelkomde de brief online. De Eurocommissaris voor Klimaat en Groene Groei Wopke Hoekstra heeft nog niet openlijk gereageerd. “Uiteindelijk zal hij toch moeten zoeken naar een politieke oplossing”, stelt De Groot. “Het serieus nemen van klimaatverandering valt binnen zijn kerntaken.”
“Nederland heeft een grote energie-intensieve industriemarkt”, vervolgt de econoom. Over het algemeen is Nederland daarom te spreken over het Europese systeem. De in 2021 ingevoerde landelijke CO2-heffing wil het kabinet afschaffen. Deze werd vorig jaar al versoepeld op verzoek van de Tweede Kamer.
De Groot hoopt dat een versoepeling van het Europees klimaatbeleid zich niet zal voordoen. “Gooi een verstandig en goed werkend systeem beslist niet weg”, betoogt hij. De onderzoeker wil voorkomen dat de toekomstige generatie opdraait voor de kosten van een verzwakt ETS. “Dat zeg ik vanuit een rechtvaardigheidsprincipe. Daar zou de politiek toch ook gevoelig voor moeten zijn.”
Dit artikel verscheen eerder in de Nieuwsbrief Klimaat en Energie. Daarin praat eindredacteur Sander van Vliet je elke twee weken bij met verhalen uit Den Haag en Brussel. Abonneer je nu en ontvang al het klimaatnieuws rechtstreeks in jouw mailbox.
