Een grote meerderheid in het Europees Parlement stemde vóór een nieuwe Europese anti-corruptiewet, de eerste in Europa. “Wij laten zien dat we het belang van de mensen dienen”, zei hoofdonderhandelaar Raquel García Hermida-van der Walle (D66) na afloop. Nu de wet door het Parlement is aangenomen, moeten lidstaten hem omzetten in nationale wetgeving

990 miljard euro

Corruptie is nog altijd een groot probleem in Europa. Hoewel onderzoek naar corruptie lastig uit te voeren is en veel zaken onder de radar blijven, vindt 69 procent van de Europeanen dat corruptie wijdverbreid is in hun land. In Nederland ligt dat getal met 56 procent onder het gemiddelde, al is dat nog altijd meer dan de helft van de bevolking.

Het gaat over veel geld. Een onderzoek van de Europees Commissie uit 2014 schatte dat corruptie de Europese economie jaarlijks 120 miljard euro kost. Dat is nog optimistisch: wanneer ook wordt gekeken naar de indirecte effecten van corruptie, zoals grotere economische ongelijkheid onder de bevolking en minder buitenlandse investeringen, worden de jaarlijkse kosten geschat op een maximum van maar liefst 990 miljard euro.

Wantrouwen en levens

Dat is volgens Van der Walle nog niet alles. Zij noemt corruptie de betonrot van de samenleving omdat het ook zorgt voor wantrouwen in overheden. Erger nog dan dat; corruptie kost levens. Tijdens het debat voorafgaand aan de stemming noemde de Europarlementariër de moord op een Maltese journalist, het busongeluk in Bulgarije met 20 doden en een Griekse treinbotsing die 57 mensen het leven kostte. Stuk voor stuk te linken aan corruptie, “en zonder twijfel nog vele anderen”.

Hoewel Nederland niet bekendstaat om haar corruptie, komt het probleem ook hier voor. Zo geeft 11 procent van de Nederlanders aan persoonlijk getroffen te worden en zegt 13 procent iemand te kennen die weleens een steekpenning heeft aangenomen. Volgens de Nationale Risicobeoordeling vormen corrupte ambtenaren die de wet controleren en corrupte politici de grootste dreiging in Nederland. Vaak worden zij onder druk gezet door criminelen of andere ambtenaren en politici.

Definities, straffen en strategieën

Daar moet nu verandering in komen. De Europese anti-corruptiewet begint bij het begin: wanneer is er sprake van corruptie en wanneer niet? Zo worden gemeenschappelijke definities opgesteld van bijvoorbeeld omkoping en verduistering, en worden de straffen op corruptie door de hele Unie gelijkgetrokken. Het wordt daardoor onmogelijk om in het ene land weg te komen waarvoor je in het andere land gestraft wordt.

Daarnaast zijn lidstaten verplicht strategieën op te stellen over hoe zij corruptie in hun land aanpakken.  Hierin moet ook een transparant overzicht van overheidsuitgaven staan en hoe de overheid omgaat met belangenconflicten. Ook moeten overheden zorgen voor genoeg diensten in hun land die corruptie aanpakken die goed moeten samenwerken met Europese diensten – het Europees Bureau voor fraudebestrijding (OLAF), het Europees Openbaar Ministerie, Europol en Eurojust.

Stuurmanskunst

Even leek het erop dat de wet er niet ging komen. De Italianen vonden dat de regels te ver gingen, waardoor Van der Walle op zoek moest naar een compromis. Uiteindelijk lukte het toch om een deal te krijgen: “We hebben maandenlang onderhandeld en ieder artikel ondersteboven gehouden.” De wet is een richtlijn, wat betekent dat lidstaten verplicht zijn die uit te voeren; hoe dat gebeurt, is aan de lidstaten zelf. Nadat de wet formeel wordt bekrachtigd door de lidstaten zal hij over twee jaar ingaan.

Benieuwd naar de aanpak van corruptie in Nederland en Europa? Volg het op de voet met een abonnement op de Nieuwsbrief Democratie en Rechtsorde. Ontvang elke twee weken verdiepende verhalen over de rechtsstaat, democratie en veel meer direct in jouw mailbox.