Dit artikel komt uit de Nieuwsbrief Digi en Data en krijg je cadeau van Bijou van der Borst. Wil je meer van dit soort artikelen? Abonneer je dan nu.

Digitale regels werden dit jaar niet langer alleen besproken in Brusselse vergaderzalen, maar kwamen centraal te staan in een bredere botsing tussen Europese regelgeving en Amerikaanse economische en politieke belangen. Europese wetgeving begrenst de macht en verdienmodellen van grote technologiebedrijven, en riep daarmee groeiende weerstand op in de Verenigde Staten.

Het bepalende moment in dat krachtenveld kwam al vroeg in het jaar. En opmerkelijk genoeg kwam er geen European aan te pas, het moment werd geregisseerd door een Amerikaan.

Toespraak

In februari hield de Amerikaanse vicepresident een veelbesproken speech op de Veiligheidsconferentie in München. Iedereen verwachtte dat er een verhaal zou komen over Oekraïne en veiligheid, maar hij trok fel van leer tegen de Europese leiders op hun eigen continent. Hij betoogde dat de grootste bedreiging voor Europa niet Rusland of China is, maar het Europese beleid zelf. Interne problemen zoals censuur, onderdrukking van afwijkende meningen en het negeren van ‘populistische’ stemmen zouden ons de das omdoen. 

Als voorbeeld noemde Vance de situatie in Roemenië. Daar werden de verkiezingen ongeldig verklaard vanwege een desinformatiecampagne. Dat was niet juist, aldus Vance. Hij vindt dat het inkopen van sociale media advertenties geen reden tot zorg zou moeten zijn in een weerbare democratie.

Steun voor radicaalrechts

Onlangs lekte er een document uit van de Amerikaanse met dezelfde strekking die nog een aantal stappen verder gaat. Volgens het Witte Huis staat Europa “zijn beschaving te verliezen door immigratie en het wegvallen van nationale identiteiten”. Het document prijst nationalistische partijen “die het individuele karakter en de geschiedenis van Europese landen” willen behouden en steunt patriottische partijen in hun strijd om de EU van binnenuit te ontmantelen.

De conservatieve denktank Heritage Foundation gaat nog een stapje verder. De denktank staat bekend als de vormgever van het beleid van president Trump en pleit openlijk voor het einde van de Europese Unie. Conservatieve landen als Italië, Polen en Hongarije zijn belangrijke bondgenoten en moeten worden losgeweekt. 

Om dat voor elkaar te krijgen kijkt de Amerikaanse president naar de radicaal- en extreemrechtse partijen, die hij voor het eerst in een officieel document van het Witte Huis omschrijft als zijn uitverkoren bondgenoten.

Cultuuroorlog

“Maar de Europeanen onderschatten de cultuuroorlog”, zegt het hoofd van de denktank Brussels Institute for Geopolitics (BIG) Luuk van Middelaar in de Vlaamse krant De Standaard. “Als de EU opgebroken is, staan de VS sterker. Dat de Europese lidstaten inzake handel als één blok optreden, verzwakt de Amerikaanse positie. 

Deze cultuuroorlog wordt niet uitgevochten in Flanders Fields of loopgraven. Het gevecht vindt plaats op plekken als deze, onze telefoonschermen, zegt professor veiligheid en preventie van massale wreedheden, Adrian Gallagher van de Universiteit van Leeds.

Trump en zijn bondgenoten willen Europa niet behoeden van “uitroeiing van de Westerse beschaving”, ze willen hun macht behouden. Europa is een tegenwicht voor de economische macht van de Verenigde Staten. Ze willen de EU uit elkaar spelen en dat doen ze met online desinformatie, aldus Gallagher. 

Geld verdienen

Dit jaar werd duidelijk hoe winstgevend online desinformatie is. Uit onderzoek van het Britse Bureau of Investigative Journalism blijkt dat desinformatie inmiddels een verdienmodel vormt. De Sri Lankaanse influencer Geeth Sooriyapura zegt honderdduizenden dollars te verdienen met het beheren van Facebook-pagina’s die racistische, islamofobe en anti-migrantencontent verspreiden. Met behulp van generatieve AI kunnen hij en zijn cursisten op grote schaal content produceren en advertentie-inkomsten maximaliseren.

Om dit tegen te gaan zijn de Europese regels geïntroduceerd, maar daar zitten de Amerikanen niet op te wachten. In Silicon Valley zijn ze een beetje klaar met Europa’s digitale beleid. Niet heel gek, want het beleid stelt grenzen aan hun macht en verdienmodellen. 

Boetes

Deze maand legde de Europese Commissie X een boete van 120 miljoen euro op wegens schending van de transparantieverplichtingen uit de Digital Services Act (DSA). De advertentiedatabase van het platform is volgens de Commissie onvoldoende toegankelijk en onvolledig, waardoor controle op misleidende campagnes en nepadvertenties wordt bemoeilijkt.

Eerder dit jaar kregen ook Apple (500 miljoen euro) en Meta (200 miljoen euro) forse boetes. Meta bood Europese gebruikers volgens Brussel geen eerlijke keuze tussen een advertentievrije dienst en het delen van persoonsgegevens, terwijl Apple regels over concurrentie en markttoegang overtrad.

Vanuit de Verenigde Staten werd fel gereageerd. Voor de Amerikanen zijn digitale consumentenrechten onderhandelingswaar geworden. In november zei de Amerikaanse minister van Handel, Howard Lutnick dat de VS bereid zijn hun invoertarieven op staal en aluminium te verlagen, als de EU haar zogenoemde Digital Markets Act versoepelt.

Versoepelingen

Eén onderdeel van het pakket is dat sommige strenge regels voor kunstmatige intelligentie later ingaan. Bedrijven hoeven pas aan deze regels te voldoen als de technische afspraken ervoor klaar zijn. Dat betekent dat de nieuwe AI-wet minder snel én minder zwaar wordt ingevoerd dan eerder was afgesproken. Experts zijn bezorgd. Eerder leidde onmibus pakketten over het klimaatbeleid niet alleen tot een versimpeling van de regels maar ook tot versoepelingen. 

127 organisaties, waaronder Privacy First, Bits of Freedom en het NJCM, waarschuwen dat de versoepelingen kunnen betekenen dat bedrijven makkelijker persoonsgegevens verzamelen en dat er minder toezicht komt op het gebruik van AI. Zij vrezen dat de bescherming van burgers online juist zwakker wordt.

Zorgen

Ook GroenLinks-PvdA-Europarlementariër Kim van Sparrentak is bezorgd. “Door onze digitale verworvenheden in twijfel te trekken, riskeert de EU de rode loper uit te rollen voor een bedrijfsmodel gebaseerd op gestolen data, hype en geen respect voor mensenrechten of de planeet”, zegt zij.

2026 gaat uitwijzen hoe ver de Europese Commissie wil gaan om de regels te versimpelen en ruimte wil geven aan de macht van big tech. 

Digitale regels staan onder druk, van Washington tot Silicon Valley. Wil je weten wat dat betekent voor Europa, voor big tech en voor jou? Met de Digi en Data-nieuwsbrief houdt Bijou van der Borst je elke twee weken bij over het Europese digitale beleid, met analyses, interviews en achtergrondverhalen uit Brussel.