Het voorstel van de Europese Commissie om de digitale regels te versoepelen komt bijna letterlijk overeen met lobbybrieven van bedrijven als Google, Meta en Microsoft, concludeert lobbywaakhond Corporate Europe Observatory (CEO) een onderzoek. De waakhond zette de lobbybrieven en de daadwerkelijke wetgeving onder elkaar en kwam tot opvallende conclusies. 

De Commissie presenteerde in november twee voorstellen: Omnibus AI en Omnibus Digitaal. Daarmee wil Brussel bestaande regels voor kunstmatige intelligentie, data en cybersecurity versoepelen zodat bedrijven minder tijd kwijt zijn aan papierwerk en sneller nieuwe technologie zouden kunnen ontwikkelen. Echter zijn deze versoepelingen vooral gunstig voor Amerikaanse bedrijven, want in Europa zijn er, op Spotify na, amper grote techbedrijven. 

Grote bedrijven

In de voorstellen stonden aanpassingen van de regels voor gegevensbescherming en de AI-regels. Deze zijn er destijds gekomen om de privacy van Europese burgers te beschermen tegen grote techbedrijven. 

Corporate Europe Observatory (CEO) hield de voorstellen tegen het licht en kwam tot de conclusie dat ze wel heel erg lijken op de teksten die terugkwamen in brieven van Google, Meta en Microsoft. 

We beginnen bij online gegevensbescherming, in Nederland ook wel AVG genoemd. Deze regels zijn niet enorm populair, maar ze zorgen er wel voor dat jouw data en privacy is beschermd. De Commissie wil stoppen met deze beveiliging door te stoppen met het classificeren van gepseudonimiseerde gegevens. Wat wil dat zeggen? 

Persoonsgegevens

Gegevens die direct of indirect naar jou als persoon te herleiden zijn, worden op dit moment door bedrijven vaak beschermd. Denk aan data zoals de uitslagen van een test in het ziekenhuis. Over deze data ben jij de baas: je mag bij bedrijven opvragen welke data er over jou in het systeem staan en je mag vragen om verwijdering. Bedrijven mogen deze gegevens niet doorkopen. 

Dit soort gegevens zijn vaak gepseudonimiseerd. Je naam wordt dan vervangen door een code (gebruiker003 bijvoorbeeld). Maar het blijft mogelijk om deze gegevens weer terug aan jou als persoon te koppelen. Gepseudonimiseerd is dus niet anoniem en juist daarom maakte de EU hier eerder regels over. Deze regels wil de Commissie nu schrappen.

Het standpunt is nu: als een bedrijf zegt dat het zelf niemand kan identificeren met die gegevens, dan zijn het géén persoonsgegevens meer. De macht komt op deze manier bij bedrijven te liggen om te bepalen wat persoongegevens zijn. Zij bepalen vervolgens ook of  de bescherming tegen verkoop of het recht op verwijdering nog geldt. Uit onderzoek van CEO blijkt dat zowel DigitalEurope, (dat alle Big Tech-bedrijven tot zijn leden telt) als Microsoft Duitsland om deze aanpassing vroegen.

Trainen met jouw data

Een ander voorbeeld van een aanpassing is de mogelijkheid om persoonlijke gegevens te gebruiken voor het trainen van AI. Volgens lobbywaakhond CEO is de Commissie van plan de training van AI-modellen met persoonlijke gegevens, waaronder gevoelige gegevens zoals seksualiteit, politieke voorkeur of etniciteit, toe te laten, mits je zelf geen bezwaar maakt.

Wat is het gevaar? Er bestaat een risico op ‘gegevenslekkage’ waarbij AI-systemen de persoonlijke gegevens waarop ze zijn getraind reproduceren of valse informatie produceren. Dit overkwam een Duitse journalist. Hij werd door een Microsoft-chatbot ten onrechte beschuldigd van kindermishandeling, terwijl hij in feite zojuist artikelen over strafzaken hierover had gepubliceerd. 

Het mogen trainen met persoonlijke gegevens is topprioriteit van de Big Tech lobby, stelt CEO. Bijna elke handelsvereniging en elk bedrijf heeft zowel de Commissie als de lidstaten over dat onderwerp gelobbyd.

In het artikel van de lobbywaakhond worden nog meer voorbeelden genoemd, zoals het afzwakken van regels voor AI-systemen met een hoog risico op misbruik en het uitstellen van nieuwe regelgeving. Bekijk hier het overzicht van CEO met daarbij de teksten uit de lobbybrieven van big techbedrijven. 

De lobbywaakhond vreest dat de aanpassingen te veel voordelen opleveren voor grote Amerikaanse bedrijven ten koste van de privacy van Europese burgers. “Hoewel de EU ten onrechte spreekt over voordelen voor Europese bedrijven, is het duidelijk dat zwakke digitale regels de macht van Google, Microsoft, Meta etc. versterken, waardoor het doel om onafhankelijker te worden van Big Tech en de VS in gevaar komt”, aldus CEO.

Kritiek

Er zijn zorgen bij het demissionaire kabinet over de versoepelingsplannen. “Bij een aantal fundamentele wijzigingen aan de AVG (bescherming van persoonsgegevens) heeft het kabinet serieuze zorgen”, schrijft minister Karremans van Economische zaken in antwoorden op Kamervragen. Dit omdat de aanpassing gegevensbescherming verminderen “zonder dat er sprake is van een effectieve bijdrage aan het verlagen van regeldruk”.

D66 vraagt of het kabinet aanpassingen gaat steunen die fundamentele beginselen van de gegevensbescherming van burgers verzwakken. Daar geeft Karremans geen antwoord op. Het kabinet wil eerst wachten op het nog te verschijnen advies van de Europees Toezichthouder voor gegevensbescherming (EDPS). 

Minder toezicht

Vanuit maatschappelijk organisaties klinkt harde kritiek tegen deze aanpassingen. 127 organisaties, waaronder Privacy First, Bits of Freedom en het NJCM, waarschuwden eerder al dat de versoepelingen kunnen betekenen dat bedrijven makkelijker persoonsgegevens verzamelen en dat er minder toezicht komt op het gebruik van AI. Zij vrezen dat de bescherming van burgers online juist zwakker wordt.

Ook GroenLinks-PvdA-Europarlementariër Kim van Sparrentak is bezorgd. “Door onze digitale verworvenheden in twijfel te trekken, riskeert de EU de rode loper uit te rollen voor een bedrijfsmodel gebaseerd op gestolen data, hype en geen respect voor mensenrechten of de planeet”, zegt ze.

Dit artikel verscheen eerder in de Nieuwsbrief Digi en Data. Daarin houdt Bijou van der Borst je elke twee weken op de hoogte van al het digitale (Europese) nieuws met verdiepende verhalen, achtergronden en interviews. Abonneer je nu en ontvang veel meer van dit soort verhalen.