“We moeten het over Europa hebben, de wereld van vandaag dwingt ons daartoe.” Met die opening zette Klaas Knot de toon van de tweede Mathieu Segers-lezing in Den Haag. Volgens de voormalig president van De Nederlandsche Bank is het Europese debat onvermijdelijk geworden, maar blijft het in Nederland vaak steken in terughoudendheid en scepsis.
Knot sprak vanuit zijn ervaring bij de Europese Centrale Bank, waar hij de afgelopen jaren vaker in Frankfurt was dan in Amsterdam. Juist daar zag hij hoe de discussie over Europa veranderde. Tijdens de financiële crisis draaide alles om de vraag of de euro kon overleven, terwijl in veel lidstaten – ook in Nederland – de politieke roep klonk om geen geld meer over te maken naar landen als Griekenland. Die spanning tussen Europese noodzaak en nationaal debat is volgens Knot nooit echt verdwenen. Het blijft hem verbazen dat veel Nederlanders denken dat het land met minder Europese samenwerking beter af zou zijn.
Eurocrisis
Tegelijkertijd schetste Knot een somber economisch beeld. De periode van snelle groei en toenemende welvaart, die hij typeert als de ‘Gouden Eeuw van Europa’ tussen 1950 en 2020, ligt achter ons. Sindsdien stagneert de Europese economie. De Verenigde Staten groeien al jaren ongeveer twee keer zo hard, terwijl het naar elkaar toegroeien van de economieën binnen de EU juist afneemt.
Tegelijkertijd is de economische context veranderd. “De Gouden Eeuw van Europa is voorbij”, stelde Knot. Hij plaatst die periode grofweg tussen 1950 en 2020. Inmiddels stagneert de Europese economie. De groei blijft achter bij die van de Verenigde Staten, die de afgelopen jaren ongeveer twee keer zo snel groeiden. Ook de economische convergentie tussen lidstaten neemt af.
Interne markt
Volgens Knot is er wel degelijk zicht op wat er moet veranderen. Hij verwees naar recente rapporten van Enrico Letta en Mario Draghi, die pleiten voor het wegnemen van barrières op de interne markt. Europese leiders spreken later deze week over die aanbevelingen.
De interne markt wordt volgens Knot geremd door een opeenstapeling van regels. Hij noemde onder meer etiketteringsverplichtingen in supermarkten, afvalvoorschriften en administratieve lasten voor bedrijven die werknemers tijdelijk in een ander EU-land laten werken. “Het zijn onneembare hordes voor bedrijven.”
EU-begroting
Een kernpunt in zijn betoog was de Europese begroting. Die is volgens Knot te sterk op het verleden gericht. Nog altijd gaat ongeveer twee derde van de uitgaven naar landbouw. Tegelijkertijd is er volgens hem te weinig geld voor klimaat, infrastructuur en strategische investeringen. “De huidige begroting mist slagkracht.”
Ter vergelijking zette hij de EU-begroting af tegen die van de Verenigde Staten. Waar Europa ongeveer één procent van het bruto binnenlands product uitgeeft, ligt dat aandeel in de VS rond de 23 procent. Volgens Knot is het verdedigbaar dat lidstaten meer gaan afdragen. “Als de club waar je lid van bent meer gaat doen, mag je daar best wat meer voor betalen.”
Gezamenlijke schuld
Toch ontbreekt het volgens Knot aan politieke bereidheid. Discussies over meer geld voor Europa worden snel afgewimpeld. Hij noemde gezamenlijke Europese schuld niet per definitie problematisch, mits landen zich aan begrotingsregels houden. “Maar daar is politieke moed voor nodig.” Die moed ziet hij vooral terug in de geschiedenis. Europese samenwerking vraagt om het delen van soevereiniteit, stelde Knot. Defensie noemde hij als concreet voorbeeld. Niet alleen gezamenlijke aanbesteding, maar op termijn ook nauwere militaire samenwerking. “In de toekomst moeten we denken aan samenwerking binnen een Europees leger”, aldus Knot.
Kijk hier de hele lezing terug.
Lukt het Europa om de interne markt te versterken? Blijf op de hoogte met de Nieuwsbrief van Economie tot euro. Daarin praat Emma du Chatinier je elke twee weken bij. Abonneer je nu en ontvang verdiepende verhalen, interviews en economisch nieuws uit Brussel, Den Haag en de rest van Europa.
