“Nederland is uniek”, vindt NS-topman Wouter Koolmees. Het land heeft het drukste bereden spoor van Europa: dagelijks pakken zo’n 1,2 miljoen mensen de trein. Nederland heeft namelijk geen stad als Parijs of Londen waar de meeste reizigers naartoe gaan. In Nederland reist iedereen alle kanten op.
Het ministerie van Financiën is aandeelhouder van NS. De vervoerder heeft van de staat de opdracht om over de belangrijkste sporen van Nederland (het hoofdrailnet) te rijden. De overheid kiest daarvoor vanwege de complexiteit van alle treinbewegingen. Doordat er één vervoerder is, sluiten de treinen netjes op elkaar aan en werkt het efficiënter, zo is de gedachte.
Inbreukprocedure
Maar zo eenvoudig gaat dat niet meer. Vanaf 2034 moet er een nieuwe opdracht liggen, en die zomaar aan NS gunnen is een stuk moeilijker geworden. Sinds eind 2023 gelden strengere Europese regels. Onderhands gunnen mag alleen nog als het spoornet aantoonbaar complex is. Daarnaast moet het nieuwe contract leiden tot betere dienstverlening of een hogere kostenefficiëntie dan het vorige contract.
Het kabinet gunde de huidige opdracht aan NS vier dagen voordat de nieuwe regels ingingen. De Europese Commissie vond dat Nederland sjoemelde. Daarbovenop moest Nederland per spoorlijn onderzoeken of er naast NS andere vervoerders waren die hun treinen daar konden laten rijden. Nederland vond dat niet nodig, waarop de Commissie een inbreukprocedure startte en Nederland voor het Europees Hof van Justitie sleepte.
Wat nu?
De overheid verkent verschillende opties. Begin 2027 wil het kabinet de knoop doorhakken. De voorkeur van Koolmees is duidelijk als hij aanschuift in de Tweede Kamer. “Als je zomaar besluit de boel open te gooien, gaat er veel kapot”, houdt hij de Kamerleden voor. “Concurrentie op het spoor gaat ongelooflijk veel geld kosten.”
Het volledige verhaal over de toekomst van de NS verscheen vorige week in Europa achter de sterren. Daarin: de opties van het kabinet, de standpunten van NS, hoogleraren, toezichthouder en concurrenten, en wat de Brusselse rechtszaak betekent voor de keuze van het kabinet.
In deze nieuwsbrief ook verhalen over de AI-top in Dublin, over Brusselse plannen die volgens fiscalisten neerkomen op het afschaffen van de dividendbelasting en over het nieuwe Europese landbouwbeleid, waar een akkoord dichterbij is dan ooit.
Wil je deze verhalen ontvangen? Abonneer je dan nu op Europa achter de sterren.