Brexit is mislukt. De nieuwe Britse premier Andy Burnham was heel helder tijdens een bijzondere toespraak op het Labourcongres. De belofte van de voorstanders, dat de Britten de controle weer in eigen hand zouden nemen, is op geen enkele manier waargemaakt. Het land is zwakker op economisch gebied en de illegale migratie is niet teruggedrongen. De vraag is wat de betekenis en gevolgen van zijn woorden zijn.

In een interview met de BBC na zijn toespraak zei Burnham dat Groot-Brittannië opties voor een toekomstige relatie zou moeten overwegen, waaronder niet alleen volledig lidmaatschap, maar ook herintreding in de interne markt van de EU en/of een douane-unie. Hiermee wakkerde hij een verhitte discussie aan die het land de afgelopen tien jaar heeft verdeeld. Laten we de mogelijkheden even doorlopen, want:

Er waren toch rode lijnen?

Zeker. Niet-onderhandelbare strijdpunten. Maar die zijn niet meer zo in beton gegoten als vroeger. Laat ik er een aantal op een rij zetten:

• De Noorse methode. Geen lid van de EU, maar wel veel invloed. De Noren hebben de grootste ambassade in Brussel om als ware lobbyisten de wetgeving te beïnvloeden. Ze nemen dan ook een groot deel van de regelgeving over. Voordeel is dat je als land wel zelf bijvoorbeeld de zeggenschap houdt over de visserij. Groot-Brittannië heeft rijke visgronden, waar andere Europese landen (waaronder Nederland) graag vissen. Een groot nadeel is wel dat de besluiten in Brussel worden genomen en de Britten die zonder politieke invloed moeten overnemen.
• Toetreding tot de interne markt. Oftewel vrij verkeer van goederen, personen en niet te vergeten geld (kapitaal). Dat levert een enorme boost op voor de kwakkelende Britse economie. Maar ja, dan heeft het land de controle over wie er binnenkomt niet meer in eigen hand.
• Meedoen aan de douane-unie is ook een mogelijkheid. Als de heffingen over en weer worden opgeheven, zou dat veel geld kunnen opleveren. Ook hier geldt dat dan wel het principe Take back control eraan gaat.
• Een à-la-carte-model; beetje zoals Zwitserland. Oftewel afspraken over waar de Britten wel en waar ze niet aan meedoen.
• En natuurlijk een volledig lidmaatschap. Een streep door de Brexit. “De Brexit heeft meer kwaad dan goed gedaan”, zo zei hij tijdens z’n toespraak.

En wat nu?

Altijd een goede vraag. Maar de premier weet het zelf ook nog niet. “We zouden kunnen blijven zoals we zijn. Dat is zeker een optie, als mensen denken dat dit de juiste plek is om te blijven”, zo zei Burnham bij de BBC. Maar hij opperde ook de mogelijkheid om door te pakken. Een nieuw referendum ligt niet meteen voor de hand. 

Hij wil de toekomstige relatie met de EU onderdeel laten zijn van wat hij noemt een tienjarenplan. Anders dan in de ouderwetse vijfjarenplannen wil hij wel de bevolking horen. De kans is aanwezig dat het onderwerp bij de volgende verkiezingen een thema wordt (en dan is de bevolking ook geraadpleegd).

De reacties uit Europa worden verwoord door de Franse president Macron. Hij wil geen tussenoplossing. Macron heeft nog steeds z’n buik vol van de jarenlange onderhandelingen over de Brexit.

Na de vechtscheiding moet er wat Macron betreft weer een huwelijk uit liefde komen, zonder al te veel huwelijkse voorwaarden. “Je kunt niet zomaar kiezen wat je wel wilt en wat niet, omdat het beter is voor jezelf en de rest van de afspraken afwijzen.”

Begin november is er een speciale top tussen de EU en Groot-Brittannië. Daar komen die ideeën van Burnham ook aan de orde. Verder gaat het over migratie, hoe de stroom bootjes die het Kanaal probeert over te steken kan worden gestopt en nieuwe afspraken over de export van goederen naar de EU.

Elke zondagochtend gratis de scherpe geopolitieke analyses van onze hoofdredacteur Bert van Slooten, hardnekkige geruchten en heel veel Europees nieuws van de redactie in je mailbox? Abonneer je gratis via deze link!