Premier Jetten had meer kritiek op de invulling van de Europese begroting dan op de hoogte ervan. Al komt dat in de praktijk op hetzelfde neer. Als het aan Nederland ligt, zal de EU bezuinigen op de “bureaucratie in Brussel” en geld uit landbouw- en regionale fondsen verschuiven naar innovatie en defensie.

In Brussel vindt Jetten een aantal bondgenoten. De Duitse bondskanselier Friedrich Merz was tegenover de pers heel duidelijk. “Het voorstel dat nu op tafel ligt, is aanzienlijk te hoog”, zei Merz. “Ik zal mijn verzoek vandaag herhalen: de Europese Unie mag niet verder in de schulden gaan. Dat is wat ons betreft niet toegestaan.” 

“Het is niet erg als er een beetje bloed vloeit”, stelde een hooggeplaatste EU-diplomaat voorafgaand aan de top. “We hebben geen haast.” Die tactiek is bekend: in 2020 nam Mark Rutte een biografie over Frédéric Chopin mee tijdens de top als vermaak. “Er zijn vast nog goede biografieën over Schubert of Cervantes te vinden. Dat mag allemaal mee.”

Waar is het allemaal om te doen?

Geld. En wel zo’n 2.000 miljard euro. Dat klinkt heel veel, maar dit bedrag is in het voorstel van de Europese Commissie uitgesmeerd over zeven jaar en kost één Europeaan elke dag minder dan twee euro. Ter vergelijking: de Nederlandse rijksbegroting kost een Nederlander dagelijks meer dan 70 euro. De voorgestelde begroting is wel zo’n 800 miljard euro hoger dan de vorige. Dat komt deels door inflatie en een lening die de lidstaten moeten terugbetalen. 

Ook de structuur van de begroting wil de Commissie aanpassen. De begroting moet flexibeler worden zodat de EU kan inspelen op de ontwikkelingen in de wereld. De Commissie stelt daarom voor om meerdere fondsen (denk aan geld voor landbouw of de regio’s) onder te brengen in één fonds. De lidstaten bepalen dan waar het geld naartoe gaat. Boeren en regio’s dringen aan op een vast bedrag voor landbouw, regio’s en steden, maar daarover is nog geen akkoord.

Deadline

Jetten noemde de discussie na afloop een “boeiende start”. “Deze dag van onderhandelingen was heel voorspelbaar. In een paar zinnen konden wij duidelijk maken hoe we ertegenaan kijken.” En dat standpunt is: geen extra geld naar de Europese Unie. Wel staat Jetten ervoor open dat de Europese Commissie eigen inkomsten genereert, bijvoorbeeld met een heffing op cryptomunten of een andere digitale taks. Een extra belasting voor grote bedrijven is onbespreekbaar.

De Europese Commissie rondt de gesprekken graag af voor het einde van het jaar. Ierland neemt het voorzitterschap over van Cyprus en krijgt de taak om een einde te maken aan de verdeeldheid. De Ierse premier Micheál Martin zei vooral goed geluisterd te hebben naar de landen op de Europese top. Een onmogelijke opdracht om hen te verzoenen? Het zal niet eenvoudig zijn, erkende Martin. Jetten wacht ondertussen rustig op een “beter voorstel”. Kwaliteit gaat wat hem betreft boven snelheid. “We zullen aan het einde van het jaar misschien wel een paar nachten door moeten halen om tot een akkoord te komen.”

China en Rusland

Andere onderwerpen op de agenda werden ook vooruitgeschoven. Donderdagavond spraken de regeringsleiders over China, maar daarover is in de conclusies weinig terug te lezen. De Europese Commissie krijgt de opdracht om de maatregelen die nu op tafel liggen goed uit te voeren. Denk bijvoorbeeld aan de Made in Europe-regels. Ook krijgt de Commissie de opdracht om nieuwe maatregelen te presenteren. Wordt vervolgd. 

De enige ophef op deze Europese top kwam door Raadsvoorzitter António Costa. Hij wierp zichzelf op als bemiddelaar van Rusland en zou al contact hebben gehad met het land. De regeringsleiders tikten hem meteen op de vingers: dat kan niet de bedoeling zijn. Nederland was ook niet van de actie van Costa op de hoogte, zei Jetten. “Het lijkt me goed als we dit soort zaken voortaan van tevoren afstemmen.” Als dat overleg wel was gepleegd, had de minister-president Costa geadviseerd zijn aandacht bij Brussel te houden.

“We kunnen pas spreken over wie de onderhandelaar is, als Poetin naar de onderhandelingstafel komt”, stelde Jetten. “Daar is momenteel geen sprake van. We moeten daarom zo veel mogelijk druk op Rusland blijven uitoefenen.” Vriendelijke telefoontjes naar het Kremlin helpen er volgens de minister-president niet bij om het speelveld in het voordeel van Oekraïne en Europa te houden.

Dat er geen concrete besluiten zijn genomen, betekent niet dat de top onbelangrijk was. De zaadjes zijn geplant. In oktober, onder Iers voorzitterschap, moet duidelijk worden of ze ook ontkiemen.