Een taxibedrijf wil nieuwe chauffeurs aannemen. Een van de sollicitanten komt uit Spanje. Het bedrijf laat de sollicitant een verklaring omtrent goed gedrag (vog) aanvragen, om te controleren of de chauffeur geen veroordeling in een ander land aan diens broek heeft hangen. Die gegevens worden door de Nederlandse overheid vervolgens opgevraagd in Spanje. Het probleem hierbij is dat dat eigenlijk helemaal niet mag. Er is geen wettelijke basis voor die uitvraag.

Strafblad opvragen

Dat kwam in 2022 aan het licht, nadat de Autoriteit Persoonsgegevens had geconstateerd dat Nederland een Europese wet verkeerd had geïnterpreteerd. De wet regelt alleen dat daadwerkelijke rechterlijke veroordelingen worden uitgewisseld. Strafbeschikkingen – een straf die het Openbaar Ministerie zelf oplegt voor misdrijven, zonder tussenkomst van een rechter – vallen daar niet onder. Dat geldt niet alleen voor de vog, maar voor veel meer toepassingen, zoals de zogenoemde Bibob-toetsen, adoptie- en pleegouderprocedures en migratiebeslissingen.

Daarnaast ging er nog iets mis, in een andere richting. Nederland stuurde tussen 2012 en 2022 ruim 22.000 strafbeschikkingen van buitenlanders die in Nederland iets hadden misdaan automatisch door naar hun thuisland, ook daarvoor bestond geen wettelijke grondslag. Nadat dit bekend werd, stopte Nederland hiermee. Met de opvragingen in het buitenland ging Nederland echter door, omdat dit volgens toenmalig minister Franc Weerwind in het belang was “van de openbare orde en veiligheid”.

Data klopt niet

Nu, drie jaar later, heeft de regering een wet opgesteld om dit te repareren. Als de wet wordt aangenomen mag Nederland deze gegevens opvragen bij andere EU-landen. De meeste partijen in de Tweede Kamer steunen het wetsvoorstel, toch werden er enkele vraagtekens geplaatst. D66 en VVD wijzen erop dat een deel van de data niet klopt. Het opvragen en uitwisselen ervan levert dan alleen maar problemen op. 

“Dat kan twee kanten op werken. Aan de ene kant dat je er volstrekt niks mee te maken hebt, maar je wel geconfronteerd wordt met strafrechtpleging en de uitvoering daarvan. De andere kant is er ook: toedeledokie, ik kom er goed mee weg als ernstig delinquent”, aldus VVD-Kamerlid Ulysse Ellian. Volgens staatssecretaris Claudia van Bruggen is Justid, de Nederlandse centrale autoriteit, bezig om de data te herstellen. 

Weinig effectief

Een ander bezwaar stipte D66-Kamerlid Joost Sneller aan. Er zijn volgens hem maar acht andere EU-landen die ook werken met een soortgelijk vog-systeem als Nederland. Dat maakt het weinig effectief om gegevens uit te wisselen. Van Bruggen kon niet reageren op deze claim. “De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat je niet op voorhand kunt zeggen hoeveel lidstaten wel en niet zullen reageren op een aanvraag.”

De meest principiële vraag kwam van DENK-Kamerlid Stephan El Abassi. Hij waarschuwde voor de mogelijke schending van privacy. Het systeem wordt volgens hem goedbedoeld ingevoerd, maar zorgt ervoor dat gevoelige en beschermde gegevens steeds makkelijker en meer worden ingezet. “De kernvraag is niet alleen wat juridisch mogelijk is, maar ook wat rechtsstatelijk wenselijk is”, aldus El Abassi.

De Kamer stemt op 14 april over het wetsvoorstel.