Het Nederlandse kabinet mag van Brussel nauwelijks maatregelen treffen om consumenten uit de schulden te houden. Dat schrijft minister van Financiën Eelco Heinen aan de Tweede Kamer. Heinen onderzocht of hij de Europese regels die gebruikers van ‘koop nu, betaal later’-diensten beschermen kon aanscherpen, maar dat mag niet van Brussel.
Koop nu, betaal later
‘Koop nu, betaal later’ (BNPL) is een online betaalservice waarmee consumenten producten kunnen bestellen die ze pas later hoeven af te betalen. BNPL-diensten zoals Klarna of Riverty schieten het geld voor en verstrekken hun gebruikers een lening. Zo kunnen consumenten spullen aanschaffen die ze nu nodig hebben maar niet kunnen betalen.
De populariteit van de ‘koop nu, betaal later’-diensten neemt sinds de coronapandemie jaarlijks met zo’n twintig procent toe, meldt de Autoriteit Financiële Markten (AFM). Kredietverstrekkers verstrekten in 2024 (de meest recente cijfers) ongeveer 53 miljoen leningen, waarmee gebruikers voor ruim 5 miljard euro aan aankopen deden.
Boetes
Maar het gebruik van ‘koop nu, betaal later’ is niet zonder gevaren. Wie zijn lening niet op tijd afbetaalt kan een boete krijgen, en die kan behoorlijk oplopen. Daar is niet iedereen van op de hoogte: slechts de helft van de gebruikers weet tijdens hun aankoop dat de boetes bestaan en hoe hoog die zijn, blijkt uit onderzoek van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO).
De kredietverstrekkers profiteren juist van de kwetsbaarheden van hun klanten: Klarna en Riverty halen een vijfde van hun omzet uit boetes. Voor andere BNPL-bedrijven is dat cijfer zelfs twee keer zo hoog. Deze bedrijven proberen lenen daarom zo aantrekkelijk mogelijk te maken. AFM is dan ook ernstig bezorgd over hoe zij consumenten de schulden in lokken: In totaal is ruim een derde van de BNPL-gebruikers wel eens te laat met het betalen van rekeningen.
Europese regels
In november vorig jaar presenteerde de Europese Commissie nieuwe regels om gebruikers van ‘koop nu, betaal later’-diensten te beschermen. De regels betreffen vooral minderjarigen: zij mogen geen gebruik meer maken van BNPL-diensten. Zij zijn het meest kwetsbaar voor de risico’s van uitgestelde betalingen, blijkt uit onderzoek van Deloitte. Die groep doet vaker impulsieve aankopen en kan de financiële gevolgen van leningen niet goed overzien.
Ook zijn kredietverstrekkers verplicht gebruikers vooraf een ‘kredietwaardigheidstoets’ te laten afleggen om te bepalen of zij hun aankopen wel kunnen afbetalen. Daarnaast komen er strengere regels voor reclames en moeten BNPL-aanbieders meer informatie geven over de regels en risico’s van hun diensten.
Nederland teruggefloten
De Europese maatregelen gaan niet ver genoeg, oordeelden verschillende leden van de Tweede Kamer. Zij dienden moties in om extra regels in te voeren, boven op de Europese maatregelen, maar dat mag niet van de Europese Unie. Brussel wil zo min mogelijk verschillen tussen landen wil als het gaat om BNPL-regels, schrijft minister van Financiën Eelco Heinen aan de Kamer, en dus mag Nederland nauwelijks nationale maatregelen nemen om consumenten extra te beschermen.
Plannen van de Kamerleden, zoals het verbieden van BNPL in fysieke winkels of digitale wallets en het verhogen van minimumleeftijd naar 21 jaar kunnen de prullenbak in. Wel mag het kabinet strengere regels invoeren voor BNPL-reclames. Reclames waarmee bijvoorbeeld het gemak van de dienst wordt aangeprezen zullen in Nederland worden verboden.
Meer weten over ‘koop nu betaal later-diensten’? In de nieuwsbrief Van economie tot euro volgt Emma du Chatinier het dossier op de voet, evenals al het andere economische nieuws uit Europa en Den Haag. Abonneer je nu en ontvang verdiepende verhalen, interviews en nieuws rechtstreeks in jouw mailbox.
