18:10 uur | Maatregelen energie
Tot nu toe is de Europese top eigenlijk niet gegaan over het onderwerp dat uitvoerig werd besproken op het Belgische platteland in februari: het concurrentievermogen van de Europese Unie. Zoals wel vaker wordt de agenda van de Europese top ingehaald door de ontwikkelingen in de wereld.

Na het eten gaan de regeringsleiders praten over de hoge energieprijzen als gevolg van de situatie in Iran, de Golfstaten en de blokkade van de Straat van Hormuz. Het gaat ook over concrete maatregelen. Een daarvan is het aanpassen van het emissiehandelssysteem (ETS). Volgens dat systeem moet zware industrie in Europa betalen om CO2 uit te stoten. Deze kosten dragen volgens de lidstaten, die nog veel fossiele energie hebben, bij aan de hoge prijs van de energie.

Op tafel liggen bijvoorbeeld voorstellen om het goedkoper te maken om CO2 uit te stoten. Nederland is tegen de versoepelingen, of in de woorden van minister van Klimaat Stientje van Veldhoven eerder deze week ‘don’t mess with ETS’. Volgens Nederland benadeelt het afzwakken van ETS bedrijven die al hebben geïnvesteerd in schone energie.

Hoe dat gesprek afloopt, kun je morgen lezen op www.brusselsenieuwe.nl. Dan blikken we terug op de Europese top en nemen we uitgebreid de conclusies door. Voor nu sluit het liveblog, dank voor het lezen!

17:15 uur | Midden-Oosten
Voor het diner praten de regeringsleiders over de oorlog in Iran. Er liggen geen concrete plannen op tafel dus is de vraag wat deze gesprekken precies gaan opleveren. De-escalatie is de inzet, zo viel deze morgen te horen van de regeringsleiders.

Eerder deze week werd duidelijk dat zij er niets voor voelen gehoor te geven aan de oproep van Trump om hem te helpen met de strijd. Sterker nog, Macron liet weten dat hij de Amerikaanse president vannacht heeft gevraagd te stoppen met de bombardementen op Iran en over te gaan tot diplomatieke oplossing.

17:00 uur | Nederland in kopgroep om Straat van Hormuz te beschermen
Nederland, Frankrijk, Duitsland, Italië, het Verenigd Koninkrijk en Japan willen zich gezamenlijk inzetten om een veilige doorgang door de Straat van Hormuz te creëren. Vanmiddag hebben de landen, op initiatief van het VK, de handen ineengeslagen om de scheepvaart te ondersteunen. Andere landen zijn uitgenodigd om ook deel te nemen.

“Wij spreken onze diepe bezorgdheid uit over het escalerende conflict”, schrijven de partijen in een verklaring. Ze roepen Iran op om een einde te maken aan het gewelddadige conflict en de pogingen om de scheepsroute te blokkeren. Daarbij verwijzen zij naar het internationaal recht, waaronder het maritieme verdrag van de Verenigde Naties, en benadrukken dat ‘alle staten’ zich hieraan moeten houden – een subtiele sneer naar de Amerikaanse regering.

De landen, waaronder Nederland, verklaren een bijdrage te leveren aan “passende maatregelen” om die veilige routes te verwezenlijken. Er is nog geen zicht op wat dat precies behelst. Vanochtend liet premier Jetten nog weten dat er geen missie in Hormuz wordt gestart. “Wij zijn geen onderdeel van deze oorlog”, zei hij toen. Het is onduidelijk hoe en wanneer het plan tot stand is gekomen en of de NAVO hier al dan niet bij is betrokken.

Het initiatief van de zes landen richt zich, zo vertelt een diplomaat, op de lange termijn. Zodra de rust in de Straat van Hormuz is wedergekeerd, wil Nederland meedenken over hoe dat zo kan blijven. Tot die tijd zetten de bondgenoten zich in om de getroffen landen te ondersteunen en de energiemarkten te stabiliseren.

16:30 | Streep door de rekening
Viktor Orbán was al heel stellig toen hij vanmorgen langs de journalisten liep. Als er geen olie komt, teken ik niet. Ondanks dat de Europese leiders allemaal schande spreken van de houding van de Hongaarse president, lukte het hen niet om hem te overtuigen.

De lening van 90 miljard euro voor Oekraïne gaat dus voorlopig niet door. De nadruk ligt daarbij op voorlopig: de Hongaarse parlementsverkiezingen zijn op 12 april. De hoop van Oekraïne en de andere EU-lidstaten is dat Orbán op die datum, na zestien jaar aan de macht, verslagen wordt door zijn tegenstander Péter Magyar.

Oekraïne heeft tot mei voldoende financiële middelen om het hoofd boven water te houden. Het Internationaal Monetair Fonds heeft namelijk een lening toegekend aan Kyiv.

Is er nog een alternatief, een plan B zoals nationale toezeggingen, of toch de bevroren Russische tegoeden inzetten? Dat komt nu nog niet concreet ter sprake. De nood is simpelweg nog niet hoog genoeg.

16:20 uur | ECB-president Lagarde te gast
Hoewel het een beetje naar de achtergrond verdwijnt, gaat de Europese top over de economie. Daarom mocht ook ECB-president Christine Lagarde aanschuiven. Zij vertelde de regeringsleiders dat de ECB vastberaden is om de inflatie rond de twee procent te houden. De bank heeft een eigen routekaart uitgestippeld. Lagarde verwacht een inflatie van 2,6 procent in 2026, twee procent in 2027 en 2,1 procent in 2028.

De hogere inflatie dit jaar wijt ze aan stijgende energieprijzen als gevolg van het conflict in het Midden-Oosten. Gas en benzine worden duurder, en dat merk je in het dagelijks leven.

Ze is niet al te somber. Een herhaling van de golf van inflatie zoals in 2022 en 2023 zit er wat haar betreft niet in. Ze stelt dat de eurozone nu in een betere uitgangspositie verkeert en meer capaciteit heeft om schokken op te vangen dan destijds bij de Russische invasie van Oekraïne.

16:00 uur | Handelsdeal
Het sneeuwt tijdens de top een beetje onder, maar Europa werkt ook aan de handelsrelatie met de Amerikanen. Vandaag keurde de handelscommissie van het Europees Parlement een deel van de zomer gesloten Turberry Deal goed. Benieuwd naar wat dit betekent? Lees hier verder.

13:30 uur | Persconferentie Metsola
Voorzitter van het Europees Parlement Roberta Metsola maakte drie punten duidelijk aan de Europese leiders: het belang van de Europese industriële markt, de zorgen van Europeanen en het ondersteunen van Oekraïne. “Geopolitieke spanningen en de groei van de Europese industriële markt zijn op een manier twee kanten van dezelfde medaille.” Ook zij wil dat de lening van 90 miljard euro zo snel mogelijk naar Oekraïne moet. Ook maakte ze zich hard voor de-escalatie in het Midden-Oosten.

13:00 uur | Bart de Wever denkt dat er een plan B is
Krieg, war, guerre en oorlog. De Belgische president Bart de Wever benadrukt in vier talen dat de druk op Rusland zo hoog mogelijk moet blijven en dat België haast wil maken met het twintigste sanctiepakket. Afgelopen week liet De Wever vallen te willen onderhandelen met Rusland, wat hem veel kritiek van zijn landgenoten opleverde. “Wij betalen 100 procent van die oorlog, dan is het toch heel vreemd dat wij niet aan de onderhandeltafel zitten?”

De premier wil een vredesovereenkomst bereiken die voor zowel Oekraïne als Europa acceptabel is. Als dat lukt, hoopt hij de banden met Rusland te normaliseren. “In het binnenland is dat een storm”, zegt De Wever, “in het buitenland niet meer dan een rimpeling.” De lening van 90 miljard euro wil hij hoe dan ook aan Oekraïne uitkeren. Met de groep landen die de steun willen versterken, de zogeheten coalition of the willing, zou ook gesproken zijn over alternatieve opties voor de door Hongarije geblokkeerde lening. “Ik geloof dat er een plan B is, maar ik denk ook dat het niet logisch is dat te gebruiken.”

Daarnaast staan de stijgende energieprijzen hoog op de agenda. “We zaten voor de oorlog in Iran al in moeilijkheden”, betoogt De Wever. Vandaag zal hij een aantal voorstellen doen om de prijzen op Europees niveau te drukken, waaronder het hervormen van het Europese Emissiehandelssysteem (ETS). Meer wil hij nog niet loslaten: “Ik heb deze week al genoeg ideeën verteld die ik beter binnenskamers kon ventileren.”

12:45 uur | Zelensky
De top is officieel begonnen. De Oekraïense premier Volodymyr Zelensky heeft ingebeld en de Europese leiders spreken nu over de situatie in Oekraïne. De inzet is bekend: het steunpakket van 90 miljard moet er komen en Orbán moet zijn veto intrekken. Het twintigste sanctiepakket tegen Rusland, waar de laatste hand nog niet aan is gelegd, is voorlopig bijzaak. Het geld voor Oekraïne moet en zal er komen, aldus de regeringsleiders.

Vanmiddag gaan de regeringsleiders lunchen met VN-baas António Guterres. Het zal voor hem de laatste keer zijn, hij doet na acht jaar de deur achter zich dicht bij de Verenigde Naties.

12:45 uur | Staakt-het-vuren
Ook heeft Macron vannacht nog gesproken met Amerikaanse president Donald Trump. Macron vroeg hem te stoppen met de bombardementen op burgerdoelen: gas, benzine en water. Daarnaast wil Macron een staakt-het-vuren in Iran. Dat zou ruimte geven om te de-escaleren en te onderhandelen in plaats van te vechten. “Er is dialoog nodig.”

12:30 uur | Frankrijk zet in op gesprek over concurrentiekracht
De Franse president Emmanuel Macron laat het geweld in Midden-Oosten niet overstemmen waar deze top oorspronkelijk over zou gaan: de Europese economie en concurrentiekracht. “Meer versimpelingen, verdieping van de interne markt en investeringen in Europese innovatie en technologie”, hoopt Macron in Brussel te halen.

De Franse president stipt nog een ander punt aan: misinformatie en buitenlandse beïnvloeding in Europese verkiezingen. “We zien het bij iedere verkiezing in Europa gebeuren, en op dit moment in Slovenië”, waarschuwt Macron. “De Sloveense premier Robert Golob was tijdens zijn campagne al meerdere malen slachtoffer van misinformatie vanuit het buitenland.” Macron roept om de Europese democratieën te beschermen.

12:15 uur | Merz: afspraken kom je na
Bondskanselier Friedrich Merz steekt bij de journalisten de loftrompet over de Europese Commissie. Hij zegt “erg dankbaar” te zijn voor de uitgewerkte voorstellen van de Commissie om de concurrentiekracht, zoals bijvoorbeeld het 28ste regime. “Het gaat er vandaag om Europa staande houden in deze steeds moeilijker wordende wereld. Dat is alleen maar mogelijk met een sterke economie. Ik ben optimistisch dat ons dat gaat lukken.”

Merz zegt dat het vandaag ook vooral over de energieprijzen zal gaan. “De prijzen stijgen sterk. We staan in nauw contact met Israël en de Golfstaten om hulp te verlenen. Dat doen we echter alleen als de gevechten stoppen.”

Ook blikt Merz kort terug op de vorige Europese top. Daar besloten de regeringsleiders unaniem dat Oekraïne een gezamenlijke lening van de EU-lidstaten van 90 miljard euro ontvangt. “We hebben dat unaniem besloten”, stelt Merz nu. Hoe kan het dan dat Orbán het alsnog blokkeert? Dat komt omdat er eerst een formele toezegging moet zijn, die er dus op de vorige top was, en vervolgens moet er ook daadwerkelijk een handtekening gezet worden. Dat weigert de Hongaarse premier nu. Merz heeft er geen goed woord voor over: “Het principe van samenwerking binnen de Europese Unie is het principe van loyaliteit en betrouwbaarheid. Ik ga ervan uit dat lidstaten zich daaraan houden.”

11:45 uur | Baltische interesse
Voordat de top officieel begint is er nog tijd om een paar regeringsleiders te ontmoeten. Jetten heeft in de afgelopen weken al staatsbezoeken gebracht aan Donald Tusk (Polen), Emmanuel Macron (Frankrijk) en Friedrich Merz (Duitsland). De Nederlandse premier maakt daarom van de gelegenheid gebruik om wat nieuwe handen te schudden.

Vooral de leiders van de Baltische staten lijken belangstelling voor Jetten te hebben. Zo schudt Kristen Michal (Estland) Jetten de hand, en neemt zelfs een foto met de Nederlander. Ook Gitanas Nauseda (Litouwen) komt erbij staan. Op dit moment zijn Nederlandse soldaten gestationeerd in Litouwen om de oostflank van de NAVO te versterken.

11:30 uur | Kallas praat over ‘alternatieve opties’
De agenda van vandaag is lang, maar voor EU-buitenlandchef Kaja Kallas springen er twee onderwerpen uit: de oorlogen in Oekraïne en het Midden-Oosten. “Rusland profiteert van de oorlog in het Midden-Oosten”, beschrijft de Estse. “De aanval van Iran op de energie-infrastructuur van Qatar creëert direct chaos.” Via de diplomatieke route hoopt Kallas het conflict daarom te beëindigen, in plaats van verder te escaleren. Ze veroordeelt de daden van Iran. “Er is geen enkele basis van het internationaal recht.”

De olifant in de kamer blijft uiteraard de Hongaarse blokkade van de Europese lening aan Oekraïne. “Ik ben niet heel optimistisch”, stelt Kallas. De voorzitter van de Europese Raad, António Costa, zoekt volgens haar ‘hard’ naar een oplossing – al zijn er volgens Kallas ook ‘alternatieve opties’. Het vergt volgens haar politieke moed om Oekraïne zo snel mogelijk financieel te ondersteunen. Voor de actie van Victor Orbán heeft ze geen goed woord over: “Mensen zijn niet rationeel in verkiezingstijd.”

10:40 uur | Hongarije wacht op olie
De Hongaarse premier Viktor Orbán staat zichtbaar geïrriteerd de pers te woord. “De Hongaarse positie is heel simpel: we zijn klaar om Oekraïne te steunen als we onze olie, die zij blokkeren, krijgen.” De Europese Commissie kwam deze week met een verklaring naar buiten over de zogenoemde Droezjba-pijpleiding. De Commissie helpt mee aan de reparatie van de leiding. Volgens Oekraïne is deze beschadigd door een Russische droneaanval, waardoor er geen olie meer stroomt naar Hongarije. Orbán stelt op zijn beurt dat Oekraïne de pijplijn heeft gesaboteerd.

Het aanbod van de Commissie noemt Orbán “een sprookje”. “We wachten op olie. Als dat niet komt, gaan we failliet. Dat is geen grap. Het is geen politiek spel. Zelensky moet begrijpen dat dit geen spel is.”
Ook over andere toezeggingen, bijvoorbeeld over de toetreding van het land tot de Europese Unie, was Orbán even onverbiddelijk: “Hongarije steunt geen pro-Oekraïense beslissing zolang wij geen olie zien.”

Overigens zegt de Kroatische premier Andrej Plenković dat er gewoon olie naar Hongarije kan. En wel via de de zogenoemde Adria-pijplijn. “We zijn er om te helpen.” Hongarije wil dat liever niet omdat de olie wel duurder is dan de olie die via de Droezjba-pijplijn stroomt.

10:20 uur | Desastreus
Een van de onderwerpen waar het vandaag veel over zal gaan is energie. Voorafgaand aan de top schreef Commissievoorzitter Ursula von der Leyen een brief aan de regeringsleiders. Daarin legde ze uit welke knoppen de Europese Unie heeft om aan te draaien om de energieprijzen te beheersen. Ze noemt de energieprijzen zelf, maar ook de prijzen die komen kijken bij het draaiend houden van het energienetwerk en de belastingen op energie.

Dan is er natuurlijk nog het emissiehandelssysteem, wat op de top ook ter discussie staat. Vooral de landen die grotendeels afhankelijk zijn van fossiele brandstof – Italië en Polen – willen sleutelen aan het systeem. Voor Jetten zou dat “desastreus” zijn: Nederlandse bedrijven hebben al veel geïnvesteerd om te vergroenen.

10:00 uur | Verkiezingen
Ook laat Jetten nog iets los over de gemeenteraadsverkiezingen. “Een groot compliment aan alle lokale partijen die een goeie uitslag hebben neergezet.” Wel ziet hij dat de opvang van asielzoekers een grote rol speelde in de uitslagen, zinspelend op de winst van Forum voor Democratie. Daarom gaat het kabinet snel aan de slag: grip op de instroom en rust in de asielopvang, kondigt Jetten aan.

9:45 uur | Orbán
Een plan-B voor steun aan Oekraïne is er niet, zegt Jetten. “Dan zouden we zwichten voor de chantage van Orbán.” De regeringsleiders zullen daarom maximale druk zetten op Orbán om zijn veto in te trekken. Orbán, die weken voor de verkiezingen in Hongarije een felle anti-EU campagne voert, is tot nog toe niet te vermurwen gebleken.  

9:45 uur | Pijnlijk
Door de oorlog in het Midden-Oosten en de hoge energieprijzen is Oekraïne naar de achtergrond verdwenen. Pijnlijk, vindt Jetten. “De Oekraïners hebben onze steun nog altijd keihard nodig.” Maar die steun wordt tegengehouden door Hongarije.

Het veto van Hongarije is onacceptabel, en dat vinden volgens Jetten alle regeringsleiders. “We gaan hem aan zijn afspraak houden.” Eerder ging Viktor Orbán akkoord met het steunpakket voor 90 miljard euro aan Oekraïne, maar ligt nu dwars door geruzie over de Droezjba-pijpleiding.

9:40 uur | Iran, energie en Oekraïne
“Er is veel aan de hand in de wereld. Oorlog in Oekraïne, oorlog in Iran en stijgende energieprijzen”, weet Jetten. De premier houdt er rekening mee dat de oorlog in Iran langer kan duren dan gedacht, waardoor de energieprijzen dus ook lang hoog blijven. Daarom moeten er maatregelen komen, en volgens Jetten is het kabinet daar mee bezig. Tegelijkertijd vindt hij dat Europa niet te hard van stapel moet lopen. “We moeten geen maatregelen nemen die slecht kunnen uitpakken voor de Nederlandse energietransitie.”

9:30 uur | Jetten arriveert bij de Raad
Jetten arriveert over de rode loper tussen de vlaggen van de EU-lidstaten. Opvallend: hij staat eerst de internationale pers te woord en loopt daarna pas naar de Nederlandse journalisten. Een manier om zijn internationale ambities kracht bij te zetten?

8:35 uur | Gasprijs stijgt verder
Ondertussen is de gasprijs met 30 procent gestegen na aanvallen op een van de grootste lng-installaties in Quatar

8:30 uur | Jetten kijkt uit naar zijn eerste top
Jetten kwam als eerste van de regeringsleiders binnen. Hij liep samen met D66-Europarlementariër Gerben-Jan Gerbrandy over het rode tapijt langs de pers. Hoewel er geen officieel persmoment was, kon hij het toch niet laten om te zeggen dat hij heel erg uitkeek naar zijn eerste Europese top. Jetten zei het vooral belangrijk te vinden dat er de-escalatie komt in het Midden-Oosten en dat de Nederlandse burgers veilig zijn.

8:15 uur | Liberalen arriveren ook
Valérie Hayer, leider van de liberalen, arriveert als eerst. Zij zal de regeringsleiders ontvangen. De prioriteiten voor vandaag: Steun voor Oekraïne, de-escalatie in het Midden-Oosten en, je zou het bijna vergeten, een sterke, onafhankelijke Europese economie.

8:00 uur | Nieuw gezicht
De zon schijnt en de vogels fluiten in Leopoldspark, als de internationale pers wacht op de leiders van de liberalen. Onder hen natuurlijk één nieuw gezicht: de kersverse premier Rob Jetten (D66). De verwachtingen over wat zijn eerste top gaat brengen zijn dan ook hooggespannen.

Jetten wordt om kwart over acht verwacht op de voortop bij de liberalen. Veel tijd voor overleg is er niet want hij zou vóór negen uur al op de rode loper in het het gebouw van de raad moeten verschijnen. Dan is er nog het migratieontbijt en een Benelux-bijeenkomst voordat de top echt begint.

7:30 uur | Manfred Weber is er vroeg bij
De christendemocraten van de Europese Volkspartij (EVP) zijn er vanochtend als eerste bij. Voorzitter Manfred Weber verwelkomde om 7:30 uur de pers in Hotel Sofitel, waarbij hij benadrukt dat er vandaag belangrijke keuzes zullen worden gemaakt over energiezekerheid. Ook de oorlog in het Midden-Oosten staat hoog op de agenda. Onder meer Commissievoorzitter Ursula von der Leyen, Parlementsvoorzitter Roberta Metsola en de Duitse president Friedrich Merz zijn bij de voorbespreking aanwezig. CDA-leden Henri Bontenbal en Wopke Hoekstra ontbreken op de gastenlijst.

7:00 uur | Eerste voorstel ligt al op tafel
We zijn er vroeg bij vandaag. De agenda is goed gevuld. De Europese Commissie presenteerde gisteren al een plan voor een zogenoemd 28ste regime. Dat zijn uniforme Europese regels waarmee bedrijven zich kunnen inschrijven als ‘EU Inc.’ en zo in alle lidstaten onder dezelfde voorwaarden kunnen ondernemen, zonder door 27 verschillende nationale rechtsstelsels te hoeven navigeren. Het plan volgde op een zogenoemde retraite van de regeringsleiders in een kasteel op het Belgische platteland vorige maand. Lees hier de conclusies van dat overleg.