Na ruim anderhalfjaar aan Europese grenscontroles roept Brussel op om de binnengrenzen niet langer te hinderen. Nederland was dat oordeel onbewust voor: na de zomer zijn grenscontroles verleden tijd. 

Hoewel de binnengrenzen in de Schengenzone in principe open zijn, mogen landen grenscontroles invoeren wanneer zij vrezen voor de veiligheid van hun land. Verschillende landen hebben dit met het oog op migratie gedaan. Gezien de grenscontroles al een jaar werkzaam zijn, heeft de Europese Commissie deze week aanbevelingen gedaan over het beleid rond de grenzen van Oostenrijk, Denemarken, Frankrijk, Duitsland, Italië, Noorwegen, Slovenië, Zweden en Nederland. 

Brussel wijst erop dat er efficiëntere en effectievere manieren zijn dan grenscontroles. De Commissie wil dan ook dat de negen lidstaten gaan toewerken naar een afschaffing van de grenswachten. De implementatie van het asiel- en migratiepact zou er volgens de Commissie toe leiden dat er sowieso minder migranten door Europa zullen reizen.

“We voeren de modernste grensbeheersystemen ter wereld in”, zei Eurocommissaris voor Binnenlandse Zaken en Migratie Magnus Brunnes. “In deze omstandigheden kunnen de lidstaten toewerken naar de geleidelijke afschaffing van controles aan de binnengrenzen.” 

Nederland was de Commissie voor: vorige maand maakte het kabinet duidelijk dat de grenscontroles na de zomer worden vervangen door alternatieve methoden. De Duitse grenswachten zijn daarentegen nog niet zo ver. 

Drie keer verlengd

In november 2024 voerde de Nederlandse overheid grenscontroles in om migratie en mensensmokkel tegen te gaan. Deze grenscontroles zijn onlangs voor de vierde keer verlengd en lopen nu tot uiterlijk 30 september. Na de zomer zijn de controles verleden tijd: het kabinet bereidt zich voor op een overstap naar een andere vorm van toezicht aan de binnengrenzen.

Wat betreft de Commissie is dat maar goed ook. Deze stelt dat Nederland de regels uit de Schengengrenscode niet goed genoeg heeft opgevolgd. Zo zijn er bij de verlengingen van de controles geen nieuwe risicobeoordelingen gemaakt en werden de namen van de gecontroleerde grenspunten niet gecommuniceerd.

De Commissie wijst erop dat de controles Nederland niet vrijspreken van de asielverplichtingen uit het Europees recht. Bovendien zijn de Nederlandse opvangproblemen volgens de Algemene Rekenkamer vooral het gevolg van slecht beleid, met te weinig financiering en opvangcapaciteit. De Nederlandse grenscontroles hebben volgens de Commissie het aantal asielaanvragen niet doen laten afnemen.

Alternatieve controle

Het kabinet werkt nu dus aan een nieuwe vorm van controle in de grensstreek, het zogenoemde Mobiel Toezicht Veiligheid (MTV). Met dit juridisch kader mag de Koninklijke Marechaussee controles tot twintig kilometer van de grens blijven uitvoeren. Daarnaast vervalt de limiet voor het maximaal aantal te controleren vliegtuigen, treinen, schepen, bussen en auto’s.

Het ministerie van Justitie en Veiligheid stelt dat MTV een “robuust alternatief instrument” vormt voor de binnengrenscontroles en in lijn is met de mogelijkheden van de Schengengrenscode. Daarmee heeft het ministerie onbewust al voldaan aan de aanbevelingen uit Brussel om de controles uit te faseren en alternatieve maatregelen aan te bieden. Daarnaast stelt het ministerie de samenwerking met buurlanden te blijven versterken.

Duitse grenscontroles

De Commissie hoopt dat de binnengrenscontroles uiteindelijk zullen verdwijnen. “Hè hè”, verzuchtte Carolus Grütter, onderzoeker op het gebied van migratierecht, op LinkedIn. “Eindelijk zegt Brussel dat het niet mag.” Onder meer het Hof van Justitie in Luxemburg oordeelde eerder al dat de Duitse grenscontroles niet rechtsgeldig zijn.

“Het verbaast me dat er zo veel aandringen nodig was voor de Europese Commissie om op te komen voor dit Europese grondrecht”, stelt ook Europarlementariër namens D66 Raquel Garcia Hermida-van der Walle. “De nut en noodzaak van deze grenscontroles zijn niet bewezen, terwijl de negatieve gevolgen voor inwoners in de grensgebieden én onze bedrijven heel concreet zijn.” 

Als het aan Garcia Hermida-van der Walle ligt, zullen de controles aan de Nederlands-Duitse grens zo snel mogelijk verdwijnen. Maar onze oosterburen lijken vooralsnog niet voornemens om het advies uit Brussel op te volgen. Berlijn verwerpt de kritiek van de Commissie en wil de controles pas beëindigen als het nieuwe asielstelsel daadwerkelijk in werking is getreden. 

Dit artikel verscheen eerder in de Nieuwsbrief Mobiliteit. Daarin praat eindredacteur Sander van Vliet je elke twee weken bij met het laatste mobiliteitsnieuws. Abonneer je nu en ontvang verdiepende verhalen, interviews en achtergronden direct uit Brussel en Den Haag.