“Dit zijn geen normale democratische verkiezingen”, zegt ze de ochtend voor haar vertrek naar Boedapest. Volgens Europarlementariër Tineke Strik (Pro, voorheen GroenLinks-PvdA) zijn de Hongaarse parlementsverkiezingen, die deze zondag plaatsvinden, zeer controversieel en zeer belangrijk. Voor het eerst in zestien jaar kan het “autoritaire regime” van Viktor Orbán vallen, maar de zittend premier haalt alles uit de kast om de verkiezingen naar zijn hand te zetten. En dus wil Strik de verkiezingen met eigen ogen volgen.

Ze gaat alleen, op eigen initiatief. Strik is namens het Europees Parlement rapporteur over de rechtsstaat in Hongarije, en gaat naar eigen zeggen om “de atmosfeer in het land te voelen”. Het doel van haar reis is het beoordelen van de eerlijkheid van de verkiezingen. Daarbij lijkt het niet die vraag of, maar hoe oneerlijk die zullen verlopen.

Electorale trucs

Hongarije-expert en onderzoeker Krisztina Lajosi van de Universiteit van Amsterdam legt uit dat Orbán de ene na de andere electorale truc gebruikt om de verkiezingen te winnen. Hij rommelde – naar Amerikaans gebruik – met de grenzen van de kiesdistricten (gerrymandering) zodat zijn partij Fidesz met evenveel stemmen meer zetels haalt dan de oppositiepartij Tisza.

Deze oppositiepartij van Péter Magyar, Orbáns uitdager, moet volgens Strik wel drie tot vier procent meer stemmen krijgen om even veel zetels te behalen. Ook vertelt Lajosi dat Orbán een systeem (het winnaarcompensatiesysteem) bedacht om de grootste partij nóg groter te maken. Al zou dat systeem zich ditmaal ook tegen hem kunnen keren, legt Lajosi uit.

Omkoping en intimidatie

En dat is nog niet alles. “Staatsmonopolie over de media, propaganda, nepnieuwscampagnes, corruptie, intimidatie van journalisten”, somt Strik de misstanden op: “maffiapraktijken”. Voor haar vertrek stuurde de Europarlementariër samen met vier andere fracties in het Europees Parlement een brief waarin ze de problemen aankaart bij de Europese Commissie.

Daarin schrijft ze ook over pogingen tot inbreuk op de IT-systemen van Tisza om diens campagne te verstoren, beïnvloeding door de Russische geheime dienst en omkoping en intimidatie van stemmers. Verslaafden zouden drugs zijn aangeboden en ouders zouden bedreigd worden met het afnemen van hun kinderen, als zij niet op Orbán stemmen.

Vrije keuze

Hoewel Strik tegen dit machtsvertoon niets kan beginnen, kan zij wel aan Brussel rapporteren hoe het eraan toegaat in Hongarije. In de dagen in aanloop naar de verkiezingsdag spreekt ze met Hongaarse kiezers, journalisten en NGO’s die de verkiezingen volgen. Ook gaat ze op pad met externe observeerders, die onderzoeken hoe democratisch de stemming verloopt.

Op de dag van de verkiezingen zelf gaat Strik de straat op. Op bezoek bij stemlokalen bijvoorbeeld, om te zien of er niets verdachts gebeurt en kiezers vrij hun stem kunnen uitbrengen. Orbán kan zijn eigen partij dan wel flink hebben bevoordeeld, uiteindelijk kiezen de Hongaren nog altijd zelf welk bolletje zij rood kleuren. Althans, dat is aan Strik om te beoordelen.  

‘Iets in handen’

De Europarlementariër schrijft een rapport waarin ze haar bevindingen deelt met het Europees Parlement, de Commissie en de lidstaten. In de brief aan de Commissie schrijft ze dat de Commissie zelf ook onderzoek moet doen naar de verkiezingen, zoals via het European Democratic Resilience Center. Daarmee kan de Commissie de verkiezingen nauwkeurig analyseren, “zodat je achteraf iets in handen hebt”.

Artikel 7

Als Magyar wint, moet de EU Hongarije helpen weer op het rechte pad te komen en de democratie te herstellen, vindt Strik. Als Orbán wint, moet de EU niet schromen hard in te grijpen. Wat haar betreft wordt artikel 7 van de Europese verdragen dan zo snel als kan van kracht. Daarmee wordt financiering naar Hongarije stopgezet, het vetorecht ingetrokken en kan Brussel Hongarije zelfs de toegang tot de Europese interne markt ontzeggen.

Volg alles rondom de Hongaarse verkiezingen op onze website en in de Nieuwsbrief Democratie en Rechtsorde. Daarin praat Alistair Keepe je elke twee weken bij met verdiepende verhalen, interviews en nieuws. Abonneer je nu.