Nee. Dat was de heldere boodschap die volgde uit het Oekraïne-referendum van april 2016. Ruim 61 procent van de kiezers – bij een opkomst van 32 procent – stemde tegen de goedkeuring van het associatieverdrag tussen de EU en Oekraïne. Toenmalig minister van Buitenlandse Zaken Bert Koenders zat in een penibele situatie. In Brussel moest hij uitleggen waarom hij niet zomaar een handtekening onder het verdrag kon zetten, terwijl het kabinet juist vóór samenwerking met Oekraïne was.
Opties
Ruim tien jaar later zit Koenders in de Tweede Kamer, deze keer met een andere pet op. Koenders is sinds 2022 voorzitter van de Adviesraad Internationale Vraagstukken (AIV) en schreef samen met onderzoeker een rapport over EU-uitbreiding. Zijn boodschap komt erop neer dat Nederland, en Europa, kan kiezen uit twee alternatieven: uitbreiden of niet-uitbreiden. Uitbreiden is de minst slechte optie. Een ideaal scenario bestaat niet.
Dat uitbreiding een gevoelig dossier is, liet het Oekraïne-referendum goed zien. “Als je goed luistert naar de mensen die toen dat referendum wilden, ging het eigenlijk niet zozeer om Oekraïne”, zegt Koenders tegen Brusselse Nieuwe. “Het beeld was vooral: wij vinden de EU een eliteproject dat zich wil uitbreiden, en daar zijn we tegen. Oekraïne werd daar een beetje voor misbruikt. Maar dat neemt niet weg dat je de kansen en risico’s goed met je eigen bevolking moet bespreken, in plaats van te denken: laat maar zitten.”
Risico’s en kansen
Dat debat vindt veel te weinig plaats, vindt Koenders. “Iedereen zegt: Europa moet sterker worden. Wij laten zien dat daar ook uitbreiding bij hoort, en dat je de risico’s juist vergroot als je dat weglaat.” Die risico’s zijn de afgelopen jaren toegenomen.
Het volledige interview met Bert Koenders verscheen deze week in Europa achter de sterren. Daarin: waarom hij het vetorecht wil behouden, hoe volgens hem de oostgrens van Europa destabiliseert als uitbreiding uitblijft, en op welk punt het kabinet over Oekraïne anders denkt dan hij.
In deze nieuwsbrief ook verhalen over de grenscrisis in Ceuta en de rol van Frontex, over de Europese digitale portemonnee waarmee het bedrijfsleven meer dan 100 miljard euro kan besparen, en over het kooiverbod. Daar lijkt nu eindelijk schot in te zitten.
Wil je deze verhalen ontvangen? Abonneer je dan nu op Europa achter de sterren.
