“De kans op onze betrokkenheid bij een grootschalig en langdurig conflict is reëel”, sprak Onno Eichelsheim op luchtbasis Gilze-Rijen. Daar waar de Commandant der Strijdkrachten nog jaren was gestationeerd als Apache-vlieger, werd de nieuwe Defensienota op een onbemande rupsband gepresenteerd. De boodschap uit die nota is tweeledig: de krijgsmacht moet kunnen optreden tegen de dreigingen van vandaag en tegelijkertijd grootschalig worden hervormd. “We versterken de motor terwijl hij draait.”

Russische dreiging

Nederland en Europa verkeren in een zogenoemde grijze zone: er is geen oorlog maar ook geen vrede. Nederlandse digitale netwerken en systemen worden dagelijks aangevallen en ook spionage, sabotage en desinformatie vragen om actie. Tegelijkertijd wil Defensie zich voorbereiden op een grootschalig conflict.

De Nederlandse inlichtingendiensten schatten in dat Rusland zich voorbereidt op een langdurige confrontatie met Europa. In het slechtste scenario beginnen de Russen binnen één jaar na beëindiging van de oorlog in Oekraïne een nieuwe oorlog, ditmaal tegen een of meerdere NAVO-lidstaten.

NAVO

Met dat scenario moet rekening worden gehouden. De beste manier om op een grootschalig conflict voor te bereiden is collectieve afschrikking, legt Defensieminister Dilan Yesilgöz uit, wat Rusland in zijn geheel moet ontmoedigen een nieuwe oorlog te starten. “Dat doe je door te dreigen met de inzet van geweld, zodat de tegenstander de overtuiging heeft dat geweld meer kost dan het oplevert”, zo leest de nota.

Wel moet Europa daarvoor – zo klinkt al langer uit Den Haag en Brussel – meer verantwoordelijkheid nemen: de NAVO nog altijd als hoeksteen van de nationale en Europese veiligheid, maar met een grotere rol voor Europa binnen de NAVO. In de nota staat de doelstelling dat Europese landen uiteindelijk zelfstandig – zonder de VS of slechts met gedeeltelijke steun – het eigen grondgebied kunnen verdedigen. Ook staat er dat Nederland een voortrekkersrol wil spelen in het bevorderen van een sterker Europa binnen de NAVO.

Nieuwe krijgsmacht

Nederland bouwt hard aan een nieuwe krijgsmacht, sprak Yesilgöz in Gilze-Rije. Daarvoor is het simpelweg vergroten van de huidige krijgsmacht niet voldoende, want oorlogsvoering is fundamenteel anders dan vroeger, zo leest de nota. De invloed van technologie is enorm.

Daarnaast moet er hervorming plaatsvinden binnen Defensie. Zo moet er flink gedigitaliseerd worden zodat sensoren, data en inlichtingen beter met elkaar verbonden zijn. Zo kan de krijgsmacht “sneller zien, besluiten en handelen” dan tegenstanders. Ook moet meer gebruik worden gemaakt van AI.

Onbemenst

Ook zet defensie in op meer gebruik van onbemenste systemen – zoals de rupsband die de defensienota kwam brengen – die in de oorlogen in Oekraïne en het Midden-Oosten een steeds grotere rol spelen. Zo vallen de meeste doden in Oekraïne door drones. Het doel is om over vijf jaar bij meer dan de helft van de militaire operaties onbemande systemen te gebruiken, zowel op zee, ter land en in de lucht. Er wordt zelfs een speciaal bataljon opgericht dat verantwoordelijk wordt voor de onbemenste systemen.

Alle sensoren, netwerken en onbemande wapensystemen hebben één ding gemeen: ze zijn afhankelijk van verbindingen via de ruimte. Dat maakt het strategisch belang van een middel als Starlink, dat internettoegang biedt via satellieten, enorm. “Daar wil je niet afhankelijk van zijn”, aldus Eichelsheim. “We richten dan ook een space commando op en investeren in eigen satellieten.”

Geld en manschappen

De ambities van defensie gaan gepaard met flinke investeringen. Op het moment wordt jaarlijks zo’n 27 miljard euro uitgegeven aan defensie, maar volgens berekeningen van het is ieder jaar minimaal 16 miljard euro extra nodig. Maar zelfs dan kan Nederland niet aan alle NAVO-doelstellingen voldoen. “Er is tekort aan mensen, voorraden, ondersteuning en wapensystemen.”

Daarom zal Defensie de komende tijd werk maken van het werven van nieuwe militairen. Zo moet het aantal beroepsmilitairen in vier jaar tijd groeien van 49.000 naar 58.000, en ook het aantal reservisten moet omhoog. Het ministerie berekende dat uiteindelijk 122.000 mensen nodig zijn “om aan alle verplichtingen te voldoen”.

Meer weten over hoe Nederland (in Europees verband) het geld voor defensie gaat uitgeven? Abonneer je dan nu op de Nieuwsbrief Veiligheid en Defensie. Daarin praat Ole Spoek je elke twee weken bij met verdiepende verhalen, interviews en nieuws.