Met goede moed sprak beoogd Eurocommissaris voor Transport Apostolos Tzitzikostas het Europees Parlement toe: “Straks kun je een ticket boeken van het ene land naar het andere, of naar een derde land per trein. Eén ticket, één klik op je telefoon, precies zoals dat nu al gaat bij vliegtickets. Het is ongelooflijk dat we dat in 2024 nog steeds niet hebben.” Tzitzikostas beloofde om binnen een jaar met een voorstel te komen. Dat was op maandag 4 november 2024.

Niets nieuws onder de zon. Althans, in Europa zijn er vaker ambities om dingen te veranderen die vervolgens niet van de grond komen door uiteenlopende belangen. Zo ook voor het eenvoudig boeken van internationale treintickets. Voormalig Eurocommissaris voor Transport Adina Vălean beloofde eerder tevergeefs ook al zo’n systeem op te tuigen. Anderhalf jaar na de hoorzitting van Tzitzikostas lijkt de politieke wind echter gekeerd. De Commissie presenteerde dit voorjaar het voorstel één reis, één ticket. Gaat het er nu echt van komen?

“Ik heb goede hoop”, reageert beleidsmedewerker Frank Visser van Reizigersvereniging Rover. “Het is echt een beleidsprioriteit van de Europese Commissie.” Volgens hem is er wel degelijk weerstand tegen de plannen, maar hij kan zich niet voorstellen dat het pakket helemaal van tafel wordt geveegd. “Daarvoor is de politieke druk simpelweg te groot.”

Eén ticket

Worden de plannen van de Europese Commissie ongewijzigd ingevoerd, dan moet de grootste vervoerder in elke lidstaat – in Nederland NS – alle internationale treinen aanbieden op zijn platform. Het gaat om treinen die in Nederland aankomen of vertrekken. Reizigers kunnen dan met één klik een zogeheten doorlopend ticket (single ticket) boeken dat hen naar bijvoorbeeld Zürich brengt. Voortaan geen gehannes meer met verschillende aanbieders. Gewoon één ticket dat geldig is bij verschillende vervoerders.

De passagiersrechten zijn een belangrijk onderdeel van de plannen. Mist een reiziger een aansluiting binnen dat ticket, dan heeft hij recht op een terugbetaling, compensatie of omboeking.

Reizigers, consumentenorganisaties en nationale overheden zijn allemaal enthousiast over de plannen. Niet gek ook. Vernieuwt de Commissie het boekingssysteem van treinkaartjes, dan levert dat volgens de Commissie meer reizigers op en meer inkomsten voor treinmaatschappijen. Met name de kleinere vervoerders profiteren, omdat hun reizen dan tegen concurrerende prijzen op grote platforms te boeken zijn. Meer internationale treinreizen leiden ook tot minder CO2-uitstoot, omdat minder mensen het vliegtuig pakken voor een uitstapje naar Innsbruck, Barcelona of Kopenhagen. Kortom: de keuze lijkt voor de hand te liggen.

Bezwaren

Daar denken de grote treinmaatschappijen anders over. De Europese brancheorganisatie van treinvervoerders (CER), waar ook NS bij is aangesloten, zegt dat er achter de “rooskleurige voorstelling” van de Commissie “een ongekende en onterechte regelzucht” schuilgaat. “Winstgedreven platforms krijgen vrij spel om de ticketverkoop te domineren, terwijl spoorwegmaatschappijen blijven zitten met de echte kosten en verantwoordelijkheid.” Het gevolg: duurdere treinkaartjes.

CER somt de grootste bezwaren op. De platforms waarop de tickets worden aangeboden, mogen hoge kosten rekenen. Dat maakt de ticketprijzen hoger. Ook moeten vervoerders producten van concurrenten verkopen. “Als een bedrijf ziet dat investeren in een geavanceerd boekingsplatform vooral zijn concurrenten ten goede komt, zal het zich wel tweemaal bedenken voordat het die investering doet.”

Volgens CER-directeur Alberto Mazzola is regelgeving vanuit Europa niet nodig, omdat de markt zelf al beweegt richting een gestroomlijnde internationale ticketverkoop. “Wij delen de visie van de Commissie op naadloos reizen. Maar regelgeving zal die visie niet sneller dichterbij brengen dan het eigen initiatief van de sector”, zegt hij.

Dit verhaal kon alleen gemaakt worden dankzij lezers die Brusselse Nieuwe steunen. Tijdens het reces publiceren we uitgebreide interviews, achtergronden en reportages als deze. Wil je die na de zomer blijven ontvangen? Neem een abonnement en zorg dat we dit soort verhalen kunnen blijven maken.

Losse eindjes

Visser is niet verbaasd over de weerstand die CER laat zien. “Dat is ook wat ik achter de schermen zie gebeuren. Het is dezelfde tendens als bij eerdere voorstellen: de vervoerders komen met eigen, minder vergaande voorstellen.”

Zelf doet Visser ook een duit in het zakje. Het huidige voorstel geldt alleen voor treinen van en naar Nederland. Nederland is een klein land: de meeste bestemmingen in Duitsland en België kun je met het voorstel met één ticket bereiken. Wil je naar een willekeurig station in Frankrijk, dan wordt het al lastiger, ziet Visser. “Wij vinden dat de nieuwe regels op dit punt nog niet ver genoeg gaan. Idealiter zou je natuurlijk heel Europa verplicht beschikbaar willen hebben, maar dan loop je het risico dat het nog jaren gaat duren voordat zo’n systeem er is.”

Ook over de reizigersrechten is het laatste woord nog niet gezegd. Het voorstel van de Commissie maakt niet duidelijk wat zo’n ticket precies inhoudt. Wordt het na aankoop opgesplitst in bijvoorbeeld drie losse tickets, of niet? Uiteindelijk komt het neer op de vraag wie verantwoordelijk is voor compensatie. Stel dat een trein vertraagd is waardoor je een overstap mist: wie draait daarvoor op? “Stel: je maakt een reis met vier vervoerders. Een kort ritje van twintig minuten kost tien euro. Is die trein te laat en mis je daardoor een aansluitende internationale trein die 200 euro kost, dan zou die kleine vervoerder ineens dat dure ticket moeten vergoeden.”

“Daar zie je achter de schermen lobby’s van vervoerders die zeggen dat ze dat financiële risico niet kunnen dragen”, vervolgt Visser. “Wij zeggen vanuit consumentenperspectief: dat risico kan de reiziger al helemaal niet dragen, dus dat moeten vervoerders onderling oplossen.” Volgens Visser kan dat met een soort fonds waar alle vervoerders aan bijdragen.

Onderhandelingen

Het Nederlandse kabinet is positief over de voorstellen van de Commissie. In Europa wachten minister van Infrastructuur en Waterstaat Vincent Karremans zware onderhandelingen. Over de compensatie van reizigers bij vertraging moeten eerlijke afspraken komen, vindt het kabinet: de verkopende partij mag de kosten niet zomaar afwentelen op de vervoerder.

Ondanks dat de voorstellen volgens Visser nog niet ver genoeg gaan, is de boodschap van hem aan de minister om het voorstel “gewoon van A tot Z aan te nemen”. Los van het feit dat het zomaar tot 2030 kan duren voordat de definitieve regels op papier staan, is Visser met name bezorgd over de invloed van de lobby van vervoerders om het voorstel af te zwakken. “Het belangrijkste is dat we hopen dat het nu eindelijk echt geregeld wordt.”