Door de geopolitiek storm die door de wereld raast is de NAVO-crisis misschien naar de achtergrond verdwenen, maar tijdens de aankomende top in Ankara staat het trans-Atlantische bondgenootschap nog altijd onder hoogspanning. Na de toespraak van vicepresident J.D. Vance in Berlijn in februari 2025 en de confrontatie over Groenland van begin dit jaar liep de spanning al hoog op. Toen Europese leiders weigerden om de Amerikaanse president Donald Trump te steunen in zijn oorlog tegen Iran kwam daar een nieuw dieptepunt bij.

Eenheid als prioriteit

En dus hebben de Europese leiders een duidelijke opdracht in Ankara: eenheid uitstralen. Minister van Buitenlandse Zaken Tom Berendsen toonde zich bewust van die opdracht, die het in de Tweede Kamer zelfs had over zijn belangrijkste missie tijdens de top. “Het NAVO-bondgenootschap is voor ons cruciaal”, legde hij uit.

In de Oval Office deed NAVO-baas Mark Rutte vorige week nog een aardige duit in het zakje om het bondgenootschap bij elkaar te houden. Alsof hij voor de klas stond liet hij met een grafiek zien hoeveel Europese en Canadese NAVO-bondgenoten extra uitgeven aan defensie sinds Trump in 2017 aan de macht kwam: 1.200 miljard euro, volgens Rutte volledig de verdienste van de Amerikaans president. Rutte doopte het bedrag dan ook diplomatiek om tot de “Trump Trillion”.

Hervorming van de NAVO

In Ankara hebben de regeringsleiders nog een belangrijke opdracht. Brussel en de EU-lidstaten zetten in op een sterker Europa binnen de NAVO, en dus moeten de taken worden herverdeeld. Europa moet meer verantwoordelijkheid nemen voor de verdediging van haar eigen grondgebied en zal meer taken overnemen van de Amerikanen. ‘Burden shifting’, in vaktermen.

“De minister van Defensie en ik zijn achter de schermen al maandenlang bezig om dat op goede wijze vorm te geven”, verklaarde Berendsen in Den Haag. Volgens de Buitenlandminister is Nederland voorloper in het overnemen van de verantwoordelijkheden van de VS, al is volgens hem wel nauwkeurigheid geboden: “Je wil niet dat er gaten in defensie vallen.”

Om te voorkomen dat die gaten vallen, kan Europa niet in één klap volledig voor zichzelf zorgen. Bijvoorbeeld op het gebied van kernwapens en inlichtingen blijft Europa voorlopig afhankelijk van de Amerikanen. ”We hebben wel de opdracht om te onderzoeken wat er mogelijk is. Het is de ambitie van dit kabinet om veel meer zelf te kunnen.”

Steun aan Oekraïne

Ook de oorlog in Oekraïne zal worden besproken op de NAVO-top. Volgens Berendsen is de situatie onveranderd. “We weten dat Rusland ieder moment kan stoppen met de oorlog maar we zien op dit moment nog geen bereidheid om aan tafel te gaan.” Daarom is het volgens hem nog altijd even belangrijk om de druk op Rusland op te voeren en Oekraïne te steunen.

In een poging om nieuw geld voor Oekraïne bij elkaar te krijgen, gooiden de Duitsers een balletje op. Nadat het plan van Rutte om jaarlijks 0,25 procent van het bbp van NAVO-lidstaten aan steun voor Oekraïne te gebruiken werd afgeschoten, stelden de Duitsers voor een NAVO-steunpakket van 70 miljard euro samen te stellen.  30 miljard euro hiervan zou worden gerecycled uit het huidige EU-steunpakket van 90 miljard euro. Onderdeel van dit initiatief is een transparantiemechanisme dat bijhoudt hoeveel steun landen aan Oekraïne geven, zodat de lasten eerlijker worden verdeeld.

Over dit plan gaat ongetwijfeld worden gesproken in Ankara. Berendsen gaf aan wel oren te hebben naar een dergelijke constructie. “Het precieze voorstel zal zich nog moeten uitkristalliseren, maar in principe staat Nederland achter dit soort voorstellen.” Nederland is groot voorstander van steun aan Oekraïne, en doet verwoede pogingen om andere landen ook meer te laten betalen.    

Meer defensienieuws rechtstreeks uit Brussel en Den Haag? Onze redacteur Ole Spoek houdt je elke twee weken op de hoogte in de Nieuwsbrief Veiligheid en Defensie. Abonneer je nu via deze link en blijf op de hoogte van al het Europese nieuws dat Nederland raakt.