Het kabinet moet zich in Brussel actief inzetten om het vetorecht af te schaffen als er gestemd wordt over buitenland- en veiligheidsbeleid. Dat stelt de Tweede Kamer in een motie van Felix Klos (D66), Derk Boswijk (CDA) en Tom van der Lee (GroenLinks-PvdA). Volgens de indieners kunnen landen als Hongarije belangrijke besluiten, over bijvoorbeeld steun aan Oekraïne of sancties tegen Rusland, door het vetorecht tegenhouden of vertragen.

De motie kreeg steun van 50PLUS, GroenLinks-PvdA, D66, Volt, CDA, DENK en de VVD.

Unanimiteit

EU-ministers en staatshoofden komen regelmatig in Brussel bij elkaar om afspraken te maken. Vaak is er alleen een gekwalificeerde meerderheid nodig om tot een besluit te komen. Dat betekent dat 55 procent van de EU-landen voor moet zijn, maar dat die landen ook 65 procent van de EU-bevolking moeten vertegenwoordigen. Maar bij thema’s zoals buitenlandbeleid, veiligheid of handel moeten alle EU-landen akkoord gaan; dan stemmen ze dus met unanimiteit.

En dat levert soms problemen op. Maar één van de zevenentwintig landen hoeft het bijvoorbeeld oneens te zijn met het sanctioneren van Rusland en de sancties komen er niet of moeten met een omweg worden opgelegd. Vooral de Hongaarse premier Viktor Orbán gooit de laatste jaren roet in het eten als het op de aanpak van Rusland of steun aan Oekraïne aankomt.

Verlammend

En dat ondermijnt de slagkracht en geloofwaardigheid van de EU, stellen de indieners. “Als Europese lidstaten hebben we de keuze om los van elkaar weg te zinken in irrelevantie, of om ons samen besluitvaardig en eendrachtig op te richten”, zegt Klos in zijn maidenspeech in de Tweede Kamer. Weg dus met “die veto’s die ons verlammen.”

Maar zomaar komt de EU niet van het vetorecht af. Dat is immers in de Europese verdragen vastgelegd en het aanpassen van die verdragen is behoorlijk omslachtig. Bovendien is daar ook unanimiteit voor nodig. Toch zijn er andere opties. Klos wijst bijvoorbeeld op de zogeheten ‘passerelle-clausule’. Daarmee kunnen EU-landen, ook met unanimiteit overigens, uitzonderingen maken op specifieke beleidsdomeinen. Zo zouden de landen ervoor kunnen kiezen om alleen sancties, in plaats van het gehele buitenlandbeleid, niet meer onder de unanimiteitsregel te laten vallen.

Benieuwd of het kabinet in Brussel zich hard kan maken voor deze motie? Abonneer je dan nu op de Nieuwsbrief Democratie en Rechtsstaat. Daarin praat Yves Lacroix je elke twee weken bij met verdiepende verhalen over democratie, mensenrechten en de rechtsstaat.